Jordi Tell e os compañeiros no seu paso polo cárcere da Coruña

Sabiamos da obra de Jordi Tell polos estudios de Xosé Lois Martínez , pero foi a  través de Arturo Taracido Veira que coñecimos á persoa que había detrás da súa importante obra.

A investigación histórica apórtanos esa enorme emoción cando imos debrullando o fío para chegar ás persoas e ás súas vidas.

Foi  Arturo Taracido Fraga ,  fillo do tenente alcade republicano da cidade da Coruña Arturo Taracido Veira ,  quen nos contou a estadía do seu pai no cárcere, as fatigas e sufrimentos que soportou a familia e as dificultades posteriores. Tamén nos falou da solidariedade e das amistades que fixeron no penal.

Durante ese ano 36 e seguintes era o cárcere un lugar lóbrego e triste pero  onde decenas de persoas acudían para colaborar, para axudar coa comida para dar apoio…Gran cantidade de persoas da Coruña estaban presas e alí una gran número delas eran sometidas a consellos sumarísimos ou a cobardes “paseos”.

E soubemos da chegada   – en abril do 37-   dun grupo de catalanes, que viñan de Alemania, e foran  enviados pola GESTAPO a Franco,  e foron presos na Coruña.

Eran Jordi Tell, Jaume Gascon, Ricard Boadella, Miquel Albareda, Carlos Auernheimer e José Luís García Obregón.

Despois dunha accidentada  viaxe desde Bremen, son conducidos ó chegar ó  porto da Coruña  á comisaria de Juan Florez onde durmen sobre exemplares  dos  periódicos “La Voz de Galicia” e “El Ideal gallego”,que lles fixo máis moliño o chan frío e duro da comisaría.

Despois son levados ó cárcere onde deberon mostrar ós compañeiros presos que  non eran alemás, senón catalanes e así evitar as suspicacias que provocou o malentendido ( segundo conta Gascon no seu libro Memorias d’un perodista catalá)

Eran: un arquitecto, un  periodista, un violonchelista,un  empresario e un abogado. Todos eles arribaron ó triste da cadea da Coruña.

Eran os compañeiros da  cella 17.

Descríbeos Quintás Goyanes compañeiro de presidio deste xeito no poema “Estampa y perfiles del patio”

Diciembre en la cárcel,/ -bajos soportales/ Un viento que corta,/ ni rastro de sol.

Sólo el optimismo/ que anida en los pechos,/ hace que en el patio,/ haya algún calor.

En grupos los presos/ discurren tranquilos;/ discuten a veces,/ charlan sin cesar.

Llegó la noticia…/ se juntan los grupos / y la algarabía/ crece más y mas.

El grupo babilónico/y multiparlante / da a un rincón del patio/ curiosa expresión.

Libretas, cojines,/pipas, luengas barbas,/y  en medio tranquilo/y heroico Gascón.

También la gimnasia/tiene algún prosélito/ que la realiza/ casi con unción.

Y Halla en Alvareda/ -esquiador frustrado-/ Su más denodado/ y mejor defensor.

De Bach y Beethoven/ reniega Boadella,/ pues los nazis fueron/ brutales con el.

Y al igual que el arco/el héroe de Helvecia/ maneja su lápiz,/ su homónimo Tell.

En la cárcel – XII – 37

A investigadora Gemma Domenech – desvélanos a través das cartas de Jordi Tell-,  a deplorable comida, o horror da celda e da falta de hixiene no váter e  a necesidad de xabón.[1]

Esta imaxe ten o atributo alt baleiro; o se nome de arquivo é image-4.png

Nembargantes  tiveron a axuda a través da casa Simeón[2] coñecidos do preso  García Obregón, e conta Tell nas súas cartas as vicisitudes para conseguir comida e a solidariedade entre eles, o apoio de García Obregón a Gascón e cómo comparten Tell, Boadella e Albareda con Auernheimer a ración de comida que lles trae Manuela do Simeones.

Tamén tiveron axuda dun cliente do hotel Bristol do que  Albareda era propietario en Barcelona. Proporcionaronlles mantas e sábanas e  desinfectante flit.[3]

Tamén as familias de amigos  mandaronlles algo de comida de roupa de vestir, así como o papel e lápices a Tell, cos que pudo debuxar e escribir

Conta Tell nas cartas  as  partidas de xadrez e describe tamén cómo á tardiña cantan baixiño  – dirixidos por Boadella- cancións populares alemanas. E describe a emoción do ouvir tocar no órgano na misa do galo, a famosa sardana: “La santa espina”.

Jordi Tell animábase debuxando ós compañeiros e temos tamé recordo escrito dos paseos polo patio de Quintás Goyanes, Benigno Araujo,  Arturo Taracido e Domingo Quiroga. Era o ano o ano 1937.

D. Benigno Araujo,/-jirón de tragedia/Embutido en negro/todo su exterior.

En su fuero interno/también la amargura/ha puesto su trono/con todo rigor.

Domingo Quiroga,/extraña juntanza/de un Nelson sin barcos/con faz de Voltaire.

Y aún su voz a veces,/y a modo de efugio/tiene resonancias/del padre Mercier.

Ademán pausado,/seriedad, prudencia,/espíritu agudo/nada concejil;

tiene Taracido/siendo comerciante/un alma de artista/antimercantil.

Todos los oficios./Todas las carreras./Hay de todo tipo/representación.

Tan solo en el patio/se notan dos faltas,/mas son importantes,libertad y sol.

Quintás Goyanes ano 1937.

Conta tamén Tell que  tiñan una cella con ventá pero nela vían cómo tomaban o soliño os probes condeados a morte

Tamén describe Gascón cómo estos homes que ía ó patíbulo batían nas portas e berraban:   

-“Adios camaradas. Viva la República!

 – Acordaos de Expósito!”

Este grupo estuvo un ano preso, despuis Boadella y Carlos Auernheimer acabaron no campo de concentración de Rianxo , Gascón volve a ser apresado e levado ó  cárcere, Miquel Albareda enviado o frente e José Luís García Obregón  levado a outro penal . Jordi Tell tivo unha peligrosa pero exitosa fuga por mar da que nos da conta a súa biógrafa Gemma Domenech.

E o faro de Hércules iluminando a noite:

O faro non o viamos, pero sabiámolo preto en toda a súa beleza e virtude, porque os seus raios atravesaban as tebras como un cometa intermitente, tanto nas noites calmas como nas de tormenta.

Cando á noitiña un gardián malhumorado que nos sentia cantar apagábanos a luz da cela, mirabamos cara á fiestra, e aqueles raios viámoslles de repente brillantes polo ceo como emerxendo do mar infinto, e entón xa nos sentiamos ben acompañados, porque, no medio da barbarie entón presente por aquela pandilla de canallas, aqueles resplandores eran como as miradas dun monstro, si, pero dun monstruo amigo que nos orientaba mellor que a estrela polar que nin podiamos saber onde lucía.

 Si aínda, xa medio durmidos, dirixíamos os ollos cara ao ceo, e viámolo todo escuro, sentiámonos un momento como nenos terriblemente sós, perdidos e cegos no val escuro da vida que era nosa cela. Pero ben pronto nos volvía á vida aquel feixe de tentáculos luminosos que nos acariñaban como un milagre, un milagre que sempre formou parte dos meus recordos da cela 17.

«El far no el vèiem, però el sabíem prop en tota la seva bellesa i virtut, perquè els seus raigs travessaven les tenebres com un cometa intermitent, tant en les nits calmes com en les de tempesta.

Quan al vespre un guardià malhumorat que ens havia sentit cantar ens apagava el llum de la cel·la, miràvem cap a la finestra, i aquells raigs els vèiem de sobte brillant pel cel com emergint del mar infinit, i llavors ja ens sentíem ben acompanyats, perquè, enmig de la barbàrie llavors present d’aqueIla colla de brètols, aquelles llampades eren com les ullades d’un monstre, sí, però d’un monstre amic que ens orientava millor que l’estrella polar que ni podíem saber on raïa.

Si encara ja mig adormits dirigíem els ulls cap al cel, i el vèiem tot fosc, ens sentíem un moment terriblement com nens sols, perduts i cecs en la vall obscura de la vida que era la nostra cel·la.

Però ben aviat ens tornava a la vida aquell feix de tentacles lluminosos que ens amanyagava com un miracle, un miracle que sempre més ha format part dels meus records de la cella 17». [4]

C.G-Rodeja


[1] DOMÈNECH Y CASADEVALL, Gemma :Tell el llop solitai de l’exili català. Ed.Dux.Barcelona 2015

[2] casa Simeón era una banca e rede de almacenes de tecidos moi importante ata os anos setenta en Galicia

[3] https://desinsectador.com/2013/01/28/insecticida-flit/

[4] GASCÓN RODÀ, Jaume. Memories d’un periodista català. Olot. Institut de Cultura de la Ciutat d’Olot, 2006.

Federico Lamela Reino, represaliado por aplicar a lei de cementerios

“Federico Lamela Reino, un empleado administrativo del Ayuntamiento de Vimianzo que sufrió una completa tragedia a partir de julio de 1936, al alzarse en armas los militares franquistas contra la legalidad vigente, cambiándole la vida de forma drástica y no levantando jamás la cabeza, identificándole las nuevas autoridades con el problema de la detención de los sacerdotes de Vimianzo que ordenó el alcalde José Alborés Gándara, “O Cordas”.

Esta imaxe ten o atributo alt baleiro; o se nome de arquivo é cementerio.jpg

Y, es que, los párrocos del municipio de Vimianzo fueron convocados al Ayuntamiento para hacer efectiva y cumplirse la ley de Secularización de los Cementerios, artículo 27, apartado 2, de la Constitución de la Segunda República, de 9 de diciembre de 1.931; la ley de 31 de enero de 1.932, artículo 1, y su Reglamento de 8 de abril de 1.933, artículo 6 y siguientes. Estas disposiciones, cumpliendo el citado artículo constitucional, regulaban la forma y modo para la secularización de los cementerios, pero los sacerdotes se mostraban beligerantes y no cumplían dichas leyes. Siete de estos sacerdotes acudieron el día de la citación a Vimianzo, reuniéndose a deliberar en un local de su confianza, pero cuando allí estaban llegó el médico de Quintáns-Muxía, el derechista Daniel Vázquez Paz y les aconsejó que no acudiesen a la cita del Ayuntamiento, marchándose para sus respectivos domicilios. Esta actitud fue considerada por el alcalde como un claro desafío a su autoridad, y como una burla que no podía ni debía consentir, ordenando la detención de los siete sacerdotes y de un sobrino de uno de ellos durante un día y medio, encerrándoles en una de las dependencias del Juzgado Municipal. El encargado de atenderles fue el administrativo del Ayuntamiento, Federico Lamela Reino, un hijo de un antiguo secretario municipal fallecido a principios de 1934.

Seguir lendo

Antonio González Doldán, de familia represaliada

De novo o investigador Luís Lamela nos achega á vida dos republicanos coruñeses

“Nació en el Castro de Elviña (A Coruña) sobre el año 1885. Se casó con Carmen López Corgo y residió en San Roque de Afuera primero, en la calle del Orzán, 108-2º y en la de La Torre, 136. Tuvieron cinco hijos: uno de ellos diputado nacional Emilio González López

Trabajó de marinero, botero, tipógrafo, librero, carpintero, empleado de Aduanas y de la compañía Trasatlántica. Fue también presidente del Ateneo Obrero coruñés y estuvo afiliado a la entidad de Estudios Sociales “Germinal”. Librepensador, anticlerical y gran lector.

En los últimos tiempos de la Segunda República logró el puesto de trabajo de conserje del Servicio Antituberculoso, en la Inspección Provincial de Sanidad y en octubre de 1933 desempeñaba la presidencia, en el Distrito tercero, de A Coruña, del Partido Republicano Gallego.

Seguir lendo

Rafael Pillado Lista: a loita permanente

Rafael Pillado Lista, nacido no 1942 en San Cibrao, Cervo.
Na súa persoa vense representados milleiros de homes e mulleres que coma el, sufriron xa de nenos as consecuencias dun réxime fascista e cruel.

A ausencia constante do pai, preso no cárcere franquista acusado de apoiar á guerrilla, a nai tentando gañar algún diñeiro para asegurar a súa alimentación, a miseria da xente nos duros anos de posguerra, van marcar a Rafael para o resto da súa vida.


Con 15 anos comeza a traballar na empresa de construcción naval Bazán, en Ferrol; empresa onde traballa ata a xubilación e onde se vai converter nun líder sindical comprometido e loitador, negociador dos distintos convenios laboráis, o que acarréaralle moitos problemas, tanto na empresa, como coa policía, que o detén en moitas ocasións.


Membro das Xuventudes Comunistas, con 22 anos viaxa á República Democrática de Alemania para asistir a un curso político, do que ven reforzado política e organizativamente e cun coñecemento máis real da militancia no partido. Non será a única viaxe ao estranxeiro para asistir a reunións do partido comunista.


Participa no Congreso Constituinte do PCG e na fundación de Comisións Obreiras. Partícipe da toma de conciencia da forza do colectivo obreiro, alenta á folga a traballadores fartos coma el, de salarios miserables, xornadas demoledoras, ausencia de seguridade laboral e de dereitos básicos en xeral; empresas como Peninsular Maderera, Pysbe, Megasa,… Teñen en Rafael un apoio incondicional.


A década dos 60 son, pois, anos de mobilizacións, protestas, negociacións, viaxes , despidos, edicións clandestinas de periódicos e documentos…. Anos de moito esforzo.


Testemuña de primeira liña do fatídico 10 de marzo de 1972, onde deixaron a vida Daniel Niebla e Amador Rey por disparos da policía; foi detido e enviado o cárcere de A Coruña, onde comparte espazo con compañeiros como Vicente Alvarez Areces, Rafael Bárez, Xosé Torregrosa, Manuel Amor, Xosé María Riobó, Xulio Aneiros, Xosé Cabado Martínez, Anxel Porto Feal, Anxo Cortizas, Paco Rodríguez, Pedro Bonome e Bernardo Bastida, entre outros.


O xogo, a aprendizaxe de diferentes disciplinas, a lectura, a conversa cós compañeiros, mesmo o estudo de Graduado Social, enchen o tempo de cadea na Coruña. Corre o ano 1972.

Seguir lendo

Poesía no cárcere: “Fantasía”

Enrique Pérez Martínez, 19 anos, poeta, cego. Escribe este poema mentras estaba preso no cárcere da Coruña esperando a pena de morte que foi conmutada pola de cadea perpetua. (Texto descuberto polo investigador Luís Lamela)

Coruña-Cárcel. Verano de 1939

“Fantasía”

¿Por qué me has dejado solo?

Hoy mi norte miserable

es una lucha que se cansa

y tú, madre, ¡no lo sabes!

¡Pobre mi pálida frente

que gime, que se deshace

bajo una muerte de plomo!

Y tú, madre, ¡no lo sabes!

Seguir lendo

Bienio negro

Segunda etapa política do goberno republicano. Comezou tralas eleccións de novembro de 1933, nas que a vitoria correspondeu ás forzas conservadoras, que comezaron unha fase de  contrarreforma que acabou con boa parte dos avances sociais e políticos do primeiro bienio republicano.

Durante esta etapa,  anarcosindicalistas en decembro de 1933 e socialistas en outubro de 1934, tentaron acabar cos diferentes gobernos pola vía da insurrección armada.

Chegan presos andaluces

“Chegou outra remesa de compañeiros andaluces. Eran cerca de douscentos e viñan con roupas liviáns, macilentos, cheos de frío e de fame; a maior parte morreron de avitaminosis; lonxe da sús terra foron morrendo pouco a pouco, de frío, de fame e de nostalgia.”

Xerardo Díaz Fernández, preso no cárcere da Coruña nos anos 1938 e 1939, e autor do libro A crueldade inútil.1985. Edicións do Castro. Sada.

 

Manuela Balbina Válcárcel Luaces, “Mela la Carbonera”

“Manuela Balbina Válcárcel Luaces, Mela la Carbonera, a única nena de seis irmáns, era traballadora dende os 11 anos. Filla dun histórico anarquista portuario, a morte do seu pai marcouna indeleble. O rastro acráta da súa educación sempre se amosou. En maio de 2001 apareceu nestas páxinas un informe sobre as traballadoras do carbón, as que cargaban os barcos en longas colas, con bolsas de 30 quilogramos de carbón na cabeza. “Traballei coma un home”, comentou, coa dignidade de quen se gaña a vida coas mans. Mesturou a conversa con versos populares. Este foi un: “Aínda que pobre / non baixo a ningunha fonte a beber / quero claro e ordinario / se non morro de sede”.

A súa celebridade ven do 10 de marzo de 1972 cando, subida a un camión na praza de España de Ferrol , xa cos mortos en As Pías, arengou ás masas para seguir adiante. Despois dirixiu a liña de piquetes que pechaba os mercados da cidade. Naceu o mito. “Que ía facer se dispararan contra os traballadores?”

O seu compañeiro, Rogelio, era traballador de Bazán e foi condeado no Proceso do 23, do famoso Tribunal de Orden Público (TOP).

Á idade de 52 anos ingresou en prisión, ali compartíu condea con Fina Varela e Sari Alabau– No cárcere rematou de aprender a ler axudada por outros presos políticos. A súa loita estivo ligada ao nacemento de CC.OO. e a un anarco-comunismo ideolóxico herdado de pai e nai.

Rematou a súa vida activa como peixeira no mercado das Casas Baratas. A morte dun fillo puxo unha triste expresión naquel rostro feliz cos seus ollos agudos e intelixentes. Mela nunca máis foi a mesma. Finou non ano 2013.”

https://www.lavozdegalicia.es/noticia/ferrol/2003/01/20/adios-mela-carbonera/0003_1437289.htm

Única presa política no cárcere na Coruña

María Ángeles Rivera Torres “Gelines” sindicalista de Pysbe, foi condeada a seis meses de prisión “por agredir con un bolso a la policía”,  foi levada ó cárcere da Coruña, tamén Aneiros e os demais,  por propaganda ilegal…. Era o ano 1968, e  foron caendo todos.

 “No cárcere estaba soa porque era a única presa política” pero sentíuse moi arropada, polos compañeiros, pola familia e polas traballadoras de PYSBE que cada semana iban visitalles e leváranlle comida, paquetes e incluso “un colchón mercado por elas

BLANCO CARBALLO, Antonio e BUSTABAD HERMIDA, Lorena: Biografías obreiras de Ferrol (vol II). Fundación 10 de Marzo, Compostela, 2011.