José Carril Rodriguez “Cadeiro”. O home que camiñaba.

José Carril Rodríguez  “Cadeiro” (1902-1997)

Conta Gloria Carril, muller lonxeva e dunha actividade febril, que o seu pai perdonou mais nunca esquecíu a quen lle fixo pasar parte da súa madureza no cárcere.

Corría o ano 1931 e José do Cadeiro formaba parte da corporación municipal do Concello de Malpica. Pertencía á Izquierda Republicana e  ademais era membro do sindicato socialista da UXT.

Conta a súa filla que José  se opuxo  a que outros membros do Pleno pertencentes a certa familia pudiente da localidade, cunha manobra ilícita, se apropiasen terras públicas para o seu patrimonio particular. Esto traeríalle severas consecuencias ao republicano cando, no transcursoda Guerra Civil, os nacionais tomaron Galicia.

Declarado “rojo” e subversivo, foi posto diante dun Consello de Guerra celebrado no Cuartel de Infantería Zamora da Coruña e polo que lle caeron 15 anos de presidido no cárcere da cidade herculina. O delito: Auxilio á rebelión. Corría o ano 1937. Alí atopouse con outros conveciños malpicáns como Luis Rodríguez Villar “Rogita”, anos máis tarde, deportado en Mauthausen.

Conta esta señora de memoria prodixiosa que, sendo unha nena de apenas 5 anos, acompañaba un día si e outro non á súa nai, de nome Gloria Pombo, ao penal da Coruña para levarlle ao pai comida, tabaco e conversa. Mentres os proxenitores departían mantendo as distancias e vixiados, ela xogaba á mariola no corredor do cárcere fronte á Torre de Hércules.

O enxeneiro de Portos de Malpica, Eduardo Vila Fano, axudado por un Informe ben favorable do cura párroco don Santiago Abuelo, lograron que en 1941 poidese saír excarcerado e librarse, moi probablemente, de ser fusilado. Talvez axudase que José exercera de sancristán no centro penitenciario…

Ao chegar a Malpica, José de Cadeiro púsoxe ao fronte do negocio familiar, unha taberna, ultramariños e mesmo fonda ubicado no “barrio castellano”, hoxe rúa José Antonio Pardines. Foron meses duros pois durante o ano seguinte da súa chegada, José sufríu de incontinencia.   Acostumado a durmir en colchonetas a rentes do chan no cárcere, tiña a friaxe aniñada no corpo.

Rematada a contenda civil, Cadeiro matiña boa relación con uns e con outros, mais seguía profesando ideas socialistas.

Por aquel negocio de bo xantar e moito viño vido de terras de Castela, pasaban os “cerillitas” da vila. O farmacéutico, veterinario, médicos e mesmo Urbano Lugrís. O pintor vigués mantiña unha boa amizade co Secretario da Confraría de Pescadores, Fariña. Foi así que esta tropa de troula, alcumaseao negocio “A Checa”, órgao de intelixencia do rexime soviético.

Conta Gloria que o seu pai, malia das penalidades e a represión padecida, foi moi positivo e de bo talante.Detrás da barra, facía quilómetros co seu andar apurado, como indo sempre a algún sitio.

Deixou de alancar con 95 anos.

Héctor Pose

Carta dun home honrado ( 1)

carta-bn

 “En los días que te resten de vida no agradecerás nada, absolutamente nada, a todos aquellos que con vanas promesas quedaron en hacer lo que debieran hacer al llegar el instante supremo, y esto, como ves, llegó desgraciadamente y seguramente tú no las verías por ninguna parte. Pero no importa. Obdulia de mi alma, no te aflijas, pues, si los que me sentenciaron tienen conciencia e hijos, espero de la bondad divina que les remorderá hasta la quinta generación por lo menos.

Voy a morir con la frente erguida y tranquila conciencia, cual corresponde a un hombre honrado. La afrenta que estos hombres de honor tratan de echarme sobre mi honra y por rechazo a la de vosotros no entra ni puede entrar en nosotros, pues yo no traicioné a nadie ni cometí delito alguno, desde punto y hora que me limité a cumplir con mi deber, obedeciendo el Poder legalmente constituido; mientras que los que me sentenciaron jamás podrán decir esta suprema verdad”

Carta de Francisco Prego Campos, á súa muller antes de ser asesiñado

Francisco Prego Campos era funcionario do concello da A Coruña e foi executado no campo da rata xunto co alcalde Suárez Ferrín,  Joaquín Martín Martinez, secretario do concello, o  diputado Manuel Guzmán, o secretario del gobierno civil Leovigildo Taboada,e os líderes do  PSOE, Maseda e Mazariegos,
 ALONSO MONTERO, X.: Cartas de republicanos gallegos condeados a morte (1936-1948) Ed. Xerais, 2009

Fermoso poema de Lope de Vega, escrito cando estaba preso

AUSENCIA

Ir y quedarse, y con quedar partirse,
partir sin alma, y ir con alma ajena,
oír la dulce voz de una sirena
y no poder del árbol desasirse;

arder como la vela y consumirse
haciendo torres sobre tierna arena;
caer de un cielo, y ser demonio en pena,
y de serlo jamás arrepentirse;

hablar entre las mudas soledades,
pedir prestada, sobre fe, paciencia,
y lo que es temporal llamar eterno;

creer sospechas y negar verdades,
es lo que llaman en el mundo ausencia,
fuego en el alma y en la vida infierno.

Lope de Vega
(1562-1635)

http://librosytal.blogspot.com/2015/11/ir-y-quedarse-y-con-quedar-partirse.html

 

Racionamento

“Había que racionar todo , sobor todo alimentación e a nós, ós presos tocounos a peor parte: a xente morría nas cadeas e dese xeito aforrábaselle o traballo ós verdugos”

Xerardo Díaz Fernández, preso no cárcere da Coruña nos anos 1938 e 1939, e autor do libro A crueldade inútil. 1985. Edicións do Castro. Sada.

Carmen Balboa unha historia de solidariedade

“Un importante personaje de apoyo a la guerrilla antifranquista fue Carmen Balboa López nacida en Malpica sobre el año 1915 y fallecida en 1999 en A Coruña. Carmen fue maestra Nacional y vecina de Santiago de Compostela, hermana menor de Benjamín Balboa, quien, el 17 de julio de 1936, consiguió desde su puesto de telegrafista de la Armada española que el grueso de la flota española quedase bajo la fidelidad republicana en los primeros días de la guerra civil. Otro hermano, José, fue fusilado por lo franquistas en Cartagena, el 29 de mayo de 1.939.

Carmen Balboa conoció a Manuel Ponte Pedreira en 1945 a raíz de ser detenido su hermano Jesús Balboa por la Guardia Civil. En esa ocasión Carmen se desplazó a Ordes a pedir una recomendación para mediar por su hermano, dándole Ponte Pedreira la recomendación para el teniente coronel Santoda, de la Caja de Reclutas de Santiago. Cuando quedó Jesús en libertad condicional, y ante el temor a ser nuevamente detenido, escapó al monte. Y, a partir de ahí y por ayudar a ese hermano, se convirtió Carmen en un importante apoyo a la organización del Llano comunista durante un tiempo en Santiago, creando con Isabel Ríos una extensa red de enlaces para ayudar a los hombres del monte y de la guerrilla antifranquista.

Seguir lendo

Luis Costa, una vida chea de atrancos pero un doctorado en París

Luis Costa García nace en Vilagarcía no 1915, o 26 de febrero.  Cenetista, escritor,  Bibliotecario e historiador. Tras o golpe de Estado de 1936 usou o nome falso de Juan García Durán, de Comillas, Santander.

Nace nunha familia de clase obreira. Trasládanse de Vilagarcía a Vilaxoán. Comezou coma carpinteiro e finou sendo Doutor en Historia pola Sorbona de ParÍs. “Os Costa tiñan ansia de liberdade na alma, e moita mar nos ollos azuis.” O seu pai, Cándido Costa Saborido, simpatizante da ideas republicanas, foi perseguido no golpe do 36.

Luis ingresa con 15 anos nas Xuventudes Libertarias, aos dezaeis anos era secretario da  organización en Vilagarcía. Con dezaoito presidente do Sindicato de Carpinteiros. Con vinteún, no 36, acode como delegado ó Congreso da CNT en Zaragoza.

Mata a un home accidentalmente nunha trifulca no seu posto de traballo no Porto de Vilagarcía. Fuxe a Coruña a refuxiarse con compañeiros libertarios.

En xullo do 36 canda o golpe tenta fuxir nun barco a Asturias para unirse alí á loita pero é detido pola pola garda civil. (Episodio que abre a súas memorias antifranquistas)

Ingresa no cárcere de Coruña, condeado a morte, pero  lle foi commutada a pena  aos cinco meses. Durante todo o proceso adopta o nome falso de Juan García Durán para non ser relacionado coa morte de Vilaxoán. Luis permaneceu preso sete anos, presenciando a diario como iban levando compañeiros ao fusilamento. Aproveitou para estudar, os seus mestres no cárcere foron Cesáreo e Camilo Saco, galeguistas de Monforte, foron eles quenes o iniciaron na gramática.  Posteriormente escribiu “Gramática Española: porque la gramática es una ciencia”. Seguir lendo

Unha pelota de frontón

si 15779335189_426295893c_b

Outro preso condeado a morte do que nos fala Camilo de Dios

“Hai outro camarada que me deixou unha pelota de frontón e cinco duros, que era o que tiña. Fora coronel jefe das forzas blindadas de Extremadura-Cataluña, Benito Ricardo Beneito Sotela, tamén o matou a Guardia Civil. E deixoulle alí aos funcionarios, xa levaba quince anos no cárcere, general en Francia, na resistencia, e levábano para Alemaña, cos prisioneiros alemáns e os maquis, e os maquis atacaron o tren e o liberaron. Toda a vida en guerras e despois de levar once anos no cárcere caeu o Roberto en Granada, un xefe de guerrillas, e descobren que era o xefe das guerrillas aquí en España e aplicáronlle a lei de fugas no penal e deixou dito que me entregasen a pelota do pinpon e cinco duros que tiña. Despois vin a familia en Madrid. Tiña un fillo e unha filla.”

Pilar Sánchez e Ermitas Pena

pilara sanchez dona de manuel pena camino e a filla Ermitas.jpg

Ermitas Pena nace no ano 1934 e con dous anos xa lle deteñen ó pai, Manuel Pena Camino, que foi condeado a cadea perpetua por unha acción contra o ferrocarril[i].

A mai Pilar Sánchez Vázquez,  deixa a nena e ó outro fillo, Constantino, coa familia na aldea de Castro en Cuntis e marcha  a Santiago a servir para estar perto do seu home. Mentres, ve como executan a Calvelo, a Manuel mándano ó cárcere de Coruña. Pilar marcha a Coruña,  e traballa de cociñeira e coidando os nenos dunha familia  propietaria da carnicería “La Santiaguesa” na plaza de España,  isto permitíalle levar comida a Manuel.

Manuel vive as penalidades do cárcere pero sae no ano 1940 con “certa preparación”  – xa que alí estudaban-  e  traen xunto a eles a súa nena Ermitas. Instálanse nunha casa no  campo de Artilleria. A nena pode estar co seu pai que empezou a traballar vendendo queixos e ovos nas feiras. Pouco tempo pasou con el a nena,  porque enseguida vaino buscar a Garda Civil.  Grazas ós veciños que indicaron que estaba fóra, puido salvarse. Esa mesma mañan  a muller  Pilar envolve nun chal á nena e marchan á praza de España para coller Manuel  o autobús da feira,  e para non volver nunca. “Prefiro morrer que volver ó carcere” -dixera Manuel antes de marchar-  e alá marchou ó monte.

E  incorporouse á guerrilla de Benigno Andrade “Foucellas”, Freijo e Ponte, na IV Agrupación Guerrilleira de Galicia.

A familia con todo  ía velo á aldea, tamén a Curtis á casa veciña da que,  xunto a estación do tren, tiña a muller do Benigno Andrade “Foucellas” – a de “Pedro de Porco”- tamén  víanse en Betanzos e alí ía Ermitas coa mai, mesmo a lugares do monte: nunha xesteira, ou xunto a un río

-E se nos collen aquí ? – desesperada- dicía a muller Pilar

– Se nos collen aquí morremos xuntos-  recorda Ermitas que decía o seu pai  Manuel

Seguir lendo