División Azul

Unidade española de voluntarios que entre os anos 1941 e 1943 se puxo ao servizo da  Wehrmacht da Alemaña nazi. Serviu de maneira principal na batalla que os nazis libraban contra a Unión Soviética. Foi dirixida polos xenerais Muñoz Grandes e Esteban Infantes, despois. As baixas roldaron os 8.000, nun corpo no que participaron máis de 45.000 españois.

Manuel Guzmán García, diputado

manuel guzman.jpg

Nacido en Rentería (Guipúzcoa) en 1878, casado con Carmen Cadavid Díaz, despois adicouse ó comercio. Durante 12 años pertenceu ó coerpo de Carabineros, destinado en vixilancia de portos y en Aduanas, en A Coruña, corpo que abandonou para adicarse á intermediación entre os emigrantes e as navieiras, como representante de ditas compañías adicadas ó seu  traslado a países americanos. Era amigo de Casares Quiroga e foi diputado a Cortes por Izquierda Republicana nas eleccións de febreiro de 1936.

Nos días nos que  en que  o exército se sublevou nas  posesións africanas, Manuel Guzmán formou parte do Comité de Defensa da República, en A Coruña, e sempre  estivo ó lado del gobernador civil, colaborando, ata que los militares decidieron salir á rúa o  luns 20 de xulio.

Foi detido xunto a Francisco Prego, o dia 27 de Xullo, logo de pasar varios días escondidos en casa dunha amiga na rúa Florida 35 , desque abandoaran o goberno civil no momento de comenzar o tiroteo contra os golpistas. Foron arrestados. 

Guzmán y Prego, que non portaban arma algunha, foron arrestados e trasladados a locais policiais. Dous días despois, , ingresaron en prisión en réxime de incomunicación total,  levantada el 1 de agosto.

Foi  xuzgado en  consello de guerra  o 26 e 27 de agosto xunto con alcalde da Coruña Alfredo Suárez Ferrín , o secretario do concello Joaquín Martín Martínez , o secretario de goberno civil Leovigildo Taboada e os líderes socialistas Ramón Maseda, Prego e  outros catro coruñeses, todos eles acusados de  rebelión militar.

Foron condeados e executados en Punta Herminia o 31 de agosto de 1936. Manuel Guzmán Tiña 58 anos.

LAMELA GARCÍA , L. : Estampas de Injusticia. La guerra civil del 36 en A Coruña y los documentos originados en la represión. Edicións do Castro. Sada, 2005.
https://es.wikipedia.org/wiki/Manuel_Guzm%C3%A1n_Garc%C3%ADa
http://www.lavozdegalicia.es/hemeroteca/2003/05/03/1650947.shtml

Axuda externa ós presos

Conta Luís  Costa, preso dende o ano 36 ano cárcere da Coruña, as dificultades para ter axuda de fóra e cómo agradecía  a solidariedade externa. A maioria dos reclusos tiñan unha familia con dificultades económicas e moitos deles estaban tamén en prisión .

“De volta á celda atopei un cesto ó meu nome cunha magnífica centola, un cocido, tabaco e mistos. Aquilo era meu. Por ve primiera recibía algo como os outros preso e viña dalguén que non coñecía. Canta grandeza hai nestas pequeñas cousas .

Dos meu nunca recibirá nada. Eu sempre dicía que estaba moi ben e que recibía de todo. Que ía pedir se o meu pai levaba un ano no cárcere, os meus catro irmáns, eran meniños, o meu abó tiña oitenta anos e a miña probre nai non sabía como mantelos a  todos. Os días de comunicación  ía de Vilaxoan a Cambados a pé e descalza, dez kilómetros de ida e dez de volta. Con canta impaciencia o meu pai esperaría…. “

Jordi Tell e os compañeiros no seu paso polo cárcere da Coruña

Sabiamos da obra de Jordi Tell polos estudios de Xosé Lois Martínez , pero foi a  través de Arturo Taracido Veira que coñecimos á persoa que había detrás da súa importante obra.

A investigación histórica apórtanos esa enorme emoción cando imos debrullando o fío para chegar ás persoas e ás súas vidas.

Foi  Arturo Taracido Fraga ,  fillo do tenente alcade republicano da cidade da Coruña Arturo Taracido Veira ,  quen nos contou a estadía do seu pai no cárcere, as fatigas e sufrimentos que soportou a familia e as dificultades posteriores. Tamén nos falou da solidariedade e das amistades que fixeron no penal.

Durante ese ano 36 e seguintes era o cárcere un lugar lóbrego e triste pero  onde decenas de persoas acudían para colaborar, para axudar coa comida para dar apoio…Gran cantidade de persoas da Coruña estaban presas e alí una gran número delas eran sometidas a consellos sumarísimos ou a cobardes “paseos”.

E soubemos da chegada   – en abril do 37-   dun grupo de catalanes, que viñan de Alemania, e foran  enviados pola GESTAPO a Franco,  e foron presos na Coruña.

Eran Jordi Tell, Jaume Gascon, Ricard Boadella, Miquel Albareda, Carlos Auernheimer e José Luís García Obregón.

Seguir lendo

Federico Lamela Reino, represaliado por aplicar a lei de cementerios

“Federico Lamela Reino, un empleado administrativo del Ayuntamiento de Vimianzo que sufrió una completa tragedia a partir de julio de 1936, al alzarse en armas los militares franquistas contra la legalidad vigente, cambiándole la vida de forma drástica y no levantando jamás la cabeza, identificándole las nuevas autoridades con el problema de la detención de los sacerdotes de Vimianzo que ordenó el alcalde José Alborés Gándara, “O Cordas”.

Esta imaxe ten o atributo alt baleiro; o se nome de arquivo é cementerio.jpg

Y, es que, los párrocos del municipio de Vimianzo fueron convocados al Ayuntamiento para hacer efectiva y cumplirse la ley de Secularización de los Cementerios, artículo 27, apartado 2, de la Constitución de la Segunda República, de 9 de diciembre de 1.931; la ley de 31 de enero de 1.932, artículo 1, y su Reglamento de 8 de abril de 1.933, artículo 6 y siguientes. Estas disposiciones, cumpliendo el citado artículo constitucional, regulaban la forma y modo para la secularización de los cementerios, pero los sacerdotes se mostraban beligerantes y no cumplían dichas leyes. Siete de estos sacerdotes acudieron el día de la citación a Vimianzo, reuniéndose a deliberar en un local de su confianza, pero cuando allí estaban llegó el médico de Quintáns-Muxía, el derechista Daniel Vázquez Paz y les aconsejó que no acudiesen a la cita del Ayuntamiento, marchándose para sus respectivos domicilios. Esta actitud fue considerada por el alcalde como un claro desafío a su autoridad, y como una burla que no podía ni debía consentir, ordenando la detención de los siete sacerdotes y de un sobrino de uno de ellos durante un día y medio, encerrándoles en una de las dependencias del Juzgado Municipal. El encargado de atenderles fue el administrativo del Ayuntamiento, Federico Lamela Reino, un hijo de un antiguo secretario municipal fallecido a principios de 1934.

Seguir lendo

Antonio González Doldán, de familia represaliada

De novo o investigador Luís Lamela nos achega á vida dos republicanos coruñeses

“Nació en el Castro de Elviña (A Coruña) sobre el año 1885. Se casó con Carmen López Corgo y residió en San Roque de Afuera primero, en la calle del Orzán, 108-2º y en la de La Torre, 136. Tuvieron cinco hijos: uno de ellos diputado nacional Emilio González López

Trabajó de marinero, botero, tipógrafo, librero, carpintero, empleado de Aduanas y de la compañía Trasatlántica. Fue también presidente del Ateneo Obrero coruñés y estuvo afiliado a la entidad de Estudios Sociales “Germinal”. Librepensador, anticlerical y gran lector.

En los últimos tiempos de la Segunda República logró el puesto de trabajo de conserje del Servicio Antituberculoso, en la Inspección Provincial de Sanidad y en octubre de 1933 desempeñaba la presidencia, en el Distrito tercero, de A Coruña, del Partido Republicano Gallego.

Seguir lendo

Rafael Pillado Lista: a loita permanente

Rafael Pillado Lista, nacido no 1942 en San Cibrao, Cervo.
Na súa persoa vense representados milleiros de homes e mulleres que coma el, sufriron xa de nenos as consecuencias dun réxime fascista e cruel.

A ausencia constante do pai, preso no cárcere franquista acusado de apoiar á guerrilla, a nai tentando gañar algún diñeiro para asegurar a súa alimentación, a miseria da xente nos duros anos de posguerra, van marcar a Rafael para o resto da súa vida.


Con 15 anos comeza a traballar na empresa de construcción naval Bazán, en Ferrol; empresa onde traballa ata a xubilación e onde se vai converter nun líder sindical comprometido e loitador, negociador dos distintos convenios laboráis, o que acarréaralle moitos problemas, tanto na empresa, como coa policía, que o detén en moitas ocasións.


Membro das Xuventudes Comunistas, con 22 anos viaxa á República Democrática de Alemania para asistir a un curso político, do que ven reforzado política e organizativamente e cun coñecemento máis real da militancia no partido. Non será a única viaxe ao estranxeiro para asistir a reunións do partido comunista.


Participa no Congreso Constituinte do PCG e na fundación de Comisións Obreiras. Partícipe da toma de conciencia da forza do colectivo obreiro, alenta á folga a traballadores fartos coma el, de salarios miserables, xornadas demoledoras, ausencia de seguridade laboral e de dereitos básicos en xeral; empresas como Peninsular Maderera, Pysbe, Megasa,… Teñen en Rafael un apoio incondicional.


A década dos 60 son, pois, anos de mobilizacións, protestas, negociacións, viaxes , despidos, edicións clandestinas de periódicos e documentos…. Anos de moito esforzo.


Testemuña de primeira liña do fatídico 10 de marzo de 1972, onde deixaron a vida Daniel Niebla e Amador Rey por disparos da policía; foi detido e enviado o cárcere de A Coruña, onde comparte espazo con compañeiros como Vicente Alvarez Areces, Rafael Bárez, Xosé Torregrosa, Manuel Amor, Xosé María Riobó, Xulio Aneiros, Xosé Cabado Martínez, Anxel Porto Feal, Anxo Cortizas, Paco Rodríguez, Pedro Bonome e Bernardo Bastida, entre outros.


O xogo, a aprendizaxe de diferentes disciplinas, a lectura, a conversa cós compañeiros, mesmo o estudo de Graduado Social, enchen o tempo de cadea na Coruña. Corre o ano 1972.

Seguir lendo

Poesía no cárcere: “Fantasía”

Enrique Pérez Martínez, 19 anos, poeta, cego. Escribe este poema mentras estaba preso no cárcere da Coruña esperando a pena de morte que foi conmutada pola de cadea perpetua. (Texto descuberto polo investigador Luís Lamela)

Coruña-Cárcel. Verano de 1939

“Fantasía”

¿Por qué me has dejado solo?

Hoy mi norte miserable

es una lucha que se cansa

y tú, madre, ¡no lo sabes!

¡Pobre mi pálida frente

que gime, que se deshace

bajo una muerte de plomo!

Y tú, madre, ¡no lo sabes!

Seguir lendo

Bienio negro

Segunda etapa política do goberno republicano. Comezou tralas eleccións de novembro de 1933, nas que a vitoria correspondeu ás forzas conservadoras, que comezaron unha fase de  contrarreforma que acabou con boa parte dos avances sociais e políticos do primeiro bienio republicano.

Durante esta etapa,  anarcosindicalistas en decembro de 1933 e socialistas en outubro de 1934, tentaron acabar cos diferentes gobernos pola vía da insurrección armada.

Chegan presos andaluces

“Chegou outra remesa de compañeiros andaluces. Eran cerca de douscentos e viñan con roupas liviáns, macilentos, cheos de frío e de fame; a maior parte morreron de avitaminosis; lonxe da sús terra foron morrendo pouco a pouco, de frío, de fame e de nostalgia.”

Xerardo Díaz Fernández, preso no cárcere da Coruña nos anos 1938 e 1939, e autor do libro A crueldade inútil.1985. Edicións do Castro. Sada.