Os irmáns da lexía

“Os irmáns da Lexía” obreiros, deportistas e militantes das xuventudes socialistas

En primeiro termo, á esquerda, Pepín García. Detrás, con abrigo, France, marchando aó Gobierno Civil a pedir armas. A Coruña, xullo de 1936

Bebel, France e Jaurés, irmáns pequenos de Pepín, foron capturados polos franquistas poucos días despois do golpe de estado de 1936. Os dous primeros caeron fusilados no Campo da Rata da Coruña

Fonte: eldiario.es

O “inmundo caserón” que A Coruña sentía “oprobio” de ter por cárcere

Cárcere do Parrote. Anos 20 do século XX

O pasado mércores 26 de novembro do 2025 , asistiamos á estrea oficial de “Luz, Pedra e Cinza”, un documental producido por Nós Televisión e apoiado polo Concello da Coruña no que se facía un percorrido polos espazos da nosa cidade que o goberno local ha solicitado para o seu nomeamento como lugares de memoria (península de Punta Herminia e cárcere da Torre, casa museo Casares Quiroga e a casa Cornide). Cando nos entrevistaron para falar do penal, comentamos que antes do actual cárcere da Torre, o presidio coruñés, atopábase no Parrote, nun edificio antigo e en moi mal estado, alonxado dos modernos postulados de Concepción Arenal -moi de actualidade na época- ao que os coruñeses daquela época tiñan autentico noxo,  e non, non é unha esaxeración.

Seguir lendo

Jesús Arangüena Arangüena, detido por ser “afecto” ao gobernador

Tomamos do investigador Luís Lamela a biografía deste republicano.

“Jesús Arangüena Arangüena estudiaba en junio de 1919 el segundo curso en el Instituto de Burgos. Después estudió Medicina y prestó servicios como médico hasta 1930 en la Casa de Salud de Valdecilla, dependiente de la Diputación provincial. En julio de 1931, y por virtud de oposición, Jesús fue nombrado médico clínico de los servicios de Profilaxis pública de A Coruña, médico Jefe Sección de Venereología y Lepra, de la Inspección Provincial de Sanidad. Y en abril de 1933 inauguró una consulta pública y gratuita para el tratamiento de enfermedades venéreas, junto con el prácticamente Ricardo García Lago. En febrero de 1935 se casó con María del Pilar Berea Ucha.

Militante de Izquierda Republicana y representante de los candidatos del Frente Popular para fiscalizar en la provincia de A Coruña el proceso electoral de febrero de 1936, los militares sublevados le acusaron en agosto de 1936 de ser muy afecto al último gobernador civil de la República. Por ese motivo fue encarcelado durante los primeros meses de la sublevación de Francisco Franco, además de depurarlo de su trabajo. No obstante, en septiembre de 1936 aparece entre los donantes para la defensa de la Patria con 18,25 pesetas, en tanto que en agosto de 1937 le ratificaron la suspensión de empleo y sueldo del Instituto Provincial de Higiene, visitando en esos días, concretamente el 7 de agosto de 1937, el despacho del Gobernador civil González Vallés para protestar por aquella decisión. El informe emitido por la policía para su depuración dice que Arangüena estuvo:“Afiliado a Izquierda Republicana, en sus conversaciones siempre se manifestó como afectísimo del Frente Popular y fue uno de los afiliados a Izquierda, que unos días antes de estallar el Glorioso Movimiento, se pusieron incondicionalmente a disposición del último Gobernador del Frente Popular, como incondicional para defender la situación de izquierdas, según datos que obran en esta Dependencia”.

Seguir lendo

Maruxa Seixas, muller valente

Maruxa Seijas tiña once anos cando estourou a guerra. Os fascistas executaron a un tío seu e a súa tía levárona presa, igual que a un dos seus irmáns. Outro, estivo agochado tras a fuxida frustrada do Portiño. Maruxa, nomeada Republicana de Honra na Coruña, contounos a súa historia no capítulo 8 de ‘A ferida aberta no 36’. Neste documental sonoro Nuria López recolle a sús historia.

#guerracivil#franquismo#represion#crmh#aferidaabertano36

O código secreto das tecelanas antifranquistas

Interesante podcast sobre o código secreto das presas franquistas a través dos manuais de tecidos.

“Los cuadernos de labor de la presa antifranquista Manolita del Arco no son simples instrucciones para hacer punto. Por supuesto, son una guía para tejer con cuatro o cinco agujas, lo que comúnmente hemos conocido como hacer calceta y cada letra corresponde a un movimiento de esas agujas… Pero este lenguaje se ha perdido. Y sabemos que hay algo más, que tampoco podemos descifrar. Estas anotaciones pertenecían a mujeres encarceladas por el franquismo. Camuflaban sus comunicaciones políticas, entre ellas y con la resiliencia en el exterior.”

No cárcere

artigo realizado para a revista BABEL

“Na cidade da Coruña ó pe da Torre de Hércules atópase o vello edificio da antiga prisión provincial de A Coruña. Hoxe en día, un lugar que ameaza ruína, cos tellados cubertos de herbas e fieitos e onde as gaivotas aniñan as súas crías.

O  edificio do cárcere da Coruña foi construído no anos vinte do século pasado para aloxar ós presos nunhas condicións máis dignas que o antigo presidio da cidade que era calificado polo que fora alcalde da cidade Carlos Martínez Esparís de “mazmorra inmunda”.

Tras o golpe de estado do xeneral Franco en xullo de 1936 os muros da nosa vella prisión cobrarían un triste protagonismo na historia do país.

No primeiros anos encheuse coa corporación municipal, gobernadores, dirixentes sindicais ou veciños comprometidos. Eran levados a decenas para pasar un tempo mínimo antes de ser asesiñados  despois dun xuicio farsa ou por medio dun translado a outro lugar no que se remataba ós prisioneros aplicando unha “lei de fugas”, polo que se podía disparar sen contemplacións.

Seguir lendo

Fina y Sari, las últimas luchadoras de Ferrol que se sentaron en el banquillo del TOP

“Alabau y Varela, junto con Mela “la Carbonera”, fueron las tres mujeres acusadas en el juicio de los 23, un proceso al que se enfrentaron “optimistas” porque, se “palpaba” en todo el país, a Franco le quedaba poco y el régimen estaba “a punto de caerse”, como así fue finalmente.”

Artigo de El diario de Ferrol do 6 de xulio do 2025 sobre as mulleres procesadas polo TOP no “Xuicio dos 23”

“No íbamos preocupadas. Íbamos con cierta alegría porque sabíamos que ‘se caía’, que era una realidad. Nos dábamos ánimos y decíamos aquello de ‘esto se cae’. Lo sentíamos realmente”. Fina Varela y Sari Alabau no solo siguen vivas para contarlo, que no es poco, sino que continúan en las calles, en las manifestaciones, en la lucha por la causa humana, democrática.

Seguir lendo

Cincuenta años del proceso de los 23, el juicio que puso a Ferrol en el mapa mundial

Neste artigo do Diario de Ferrol do 6 de xulio de 2025 contanos os xuzagdos no Tribunal de Orden Público (TOP)  “Juicio de los 23” —sumario 489/72—, por pertenecer ó sindicalismo de CCOO e acusados de instigar os disturbios do 10 de marzo de 1972 en Ferrol.

“Soy cargo sindical desde 1966. Me entrevisté con personalidades del Gobierno y de fuera del Gobierno. Intenté defender los intereses de los trabajadores, de mis compañeros (…). Si todo esto implica que soy un terrorista, lo seré toda mi vida”. Rafael Pillado fue uno de los seis procesados que quiso hacer uso del derecho a pronunciar unas últimas palabras antes de que el Tribunal de Orden Público (TOP) se retirara a deliberar tras el conocido como “Juicio de los 23” —sumario 489/72—, que sentó en el banquillo a los acusados de instigar los disturbios del 10 de marzo de 1972 en Ferrol.
Junto a él, la justicia franquista acusó a Manuel Amor y a José María Riobóo, siendo los tres líderes del sindicalismo español que más tarde salieron de la cárcel: el 5 de febrero de 1976, después de casi cuatro años privados de libertad.

Seguir lendo

Manuel Ramiro Lorenzo, fusilado con vinte anos escasos

Era fillo de María Lorenzo Martínez , lavandeira e Pedro Ramiro Souto, xardineiro en casa de boa posición.

Cando casaran os pais, foron vivir a unha casa en Río da Cova, en Rutis ( Vilaboa) e alí tiveron mais fillos, Teresa,  Juan,  Carmen e Pedro.

María era moi querida, ía á Coruña recoller roupa para lavar e clarexar, para a xastreria Iglesias e para moitas familias da Coruña . Pedro traballaba nas fincas e xardíns da xente da contorna.

Pero chegou o golpe de Estado e acabouse todo.

Manuel Ramiro Lorenzo foi detido o 6 de agosto 1936 xunto con Manuel Moreno Pose, Federico Rodriguez Ponte, Jesús Varela Manteiga e Pastor Dopazo Varela.

Foron levados ó cárcere.

Seguir lendo

Demolición do edifico do cárcere do Parrote

A Coruña 1928. O alcalde Casares Bescansa inicia a demolición do Cárcere do Parrote, construido no século XVIII polo arquitecto Zalaeta e que atentaba aos máis elementais deberes humanitarios. El Ideal Gallego 18.4.1928. Foto Blanco.

“Al golpe de la piqueta caerán… esas lúgubres mazmorras que guardan el triste eco de tantos dolores e infortunios de cuantos desdichados por aquí pasaron durante dos siglos, llevados por sus delitos o por su desgracia”, dí no artigo adxunto Clara Brañas, filla de Gonzalo Brañas e Sánchez Boado (1840-1903), xornalista e escritor, preso alí por motivos ideolóxicos e de imprenta.

OLLAR GALICIA. FOTOGRAFÍA ANTIGA

Fer Ocampo M  · eoptsdSnro255l1134e0g 725245et 2o030ag9odc100s l1l3111u d1tm  ·