Rafael Bárez, avogacía e compromiso.

3 Marzo 201710 Marzo 2026 ~ memoriadocarcerecoruna ~ 2 Comentarios

rafa-barez-foto-de-xoan-pinon Avogado laboralista de CCOO en Ferrol

Militante no PC na clandestinidade e na democracia. Concelleiro de Urbanismo polo PC de Galicia nas primeiras eleccións democráticas.

Detido en numerosas ocasións durante a súa vida de estudante en Santiago.

Detido a raíz dos sucesos de marzo de 1972 en Ferrol e e encarceado na prisión coruñesa durante nove meses .

“…Quisiera darte, niño

un futuro sin rejas, sin cadenas,

sin puertas, sin cerrojos,

sin muros y sin verjas…”

(Poemas del 10 de Marzo)

Rafael Bárez naceu no ano 1945 en Sigrás (A Coruña), nunha España que acababa de saír da guerra civil, aillada internacionalmente, que intentaba recuperarse económicamente cun réxime autárquico e cun goberno basado no “orden, unidade e aguantar”

Os seus estudos de bacharelato realizaríaos en Lugo onde tivo como profesor a Xesús Alonso Montero que pronto descubriría nel a súa vena política e intelectual.

En Compostela, onde cursaría estudos de Dereito, comezará pronto a tomar contacto co mundo cultural da cidade, a través dos cine-clubes, das tertulias literarias, das representacións teatrais, da nova canción galega…

Serán anos decisivos na organización da resistencia estudantil ao réxime franquista. O curso académico 1966/67 será considerado como o espertar da Universidade Galega e no marzo do 68 a Universidade Compostelana protagonizará o encerro de tres días de máis de mil estudantes na sede central da Universidade de Santiago. Tempo de asambleas multitudinarias, protestas, folgas ilimitadas e novos encerros, algúns xa en solidariedade coa loita obreira, como o que se faría na Catedral de Santiago en 1970 e no que participa activamente Rafael Bárez, xa integrado no Sindicato de Estudantes como representante da Facultade de Dereito.

Antes de acabar a carreira de dereito Rafael Bárez xa formará parte do Partido Comunista (PC) da man de Vicente Álvarez Areces , militancia política que non lle sairía gratis naqueles tempos: sancións académicas, económicas, desterros…

img_20151104_151936 Rematados os seus estudos universitarios comezará outra carreira profesional non menos apaixonante. De cheo mergúllase no Ferrol máis combativo do movemento obreiro no ano 1970. Asume o cargo de responsable do Comité Local do Partido Comunista de Galicia ( PCG ) e empeza a traballar como avogado laboralista pese a non gustarlle especialmente esa rama do dereito.

A conflitividade sociolaboral daqueles anos desembocaría nos tráxicos sucesos do 10 de marzo de 1972. A implicación de Bárez neses anos co movemento obreiro foi máxima e sería a causa da súa detención xunto aos principais dirixentes do PC e das CC.OO. da provincia de A Coruña.

Despois de tres días sufrindo interrogatorios -obrigado a permanecer de pe, sen descansar nin un só minuto durante máis de cincuenta horas ata caer desfalecido- ingresa na prisión provincial de A Coruña durante nove meses. Neste tempo no cárcere comparte espazo con moitos dos seus vellos camaradas de loita.

A “comuna” montada entre os presos políticos fará máis levadeiro ese tempo de incertidume sobre o seu futuro, nela que estaban Loureiro Lugrís, Bohome, Pillado ou Álvarez Areces. O xadrez, a poesía -escribiu “Versos de la cárcel”-, a pintura -autorizáronlle a ter un pequeno trípode na cela- ou o teatro, ocuparían boa parte dese tempo de reclusión.

Seguir lendo →

Enrique Miguel Moscoso, O “Cristo de Vioño”

28 Febreiro 201710 Marzo 2026 ~ memoriadocarcerecoruna ~ Deixar un comentario

enrique-miguel-moscoso Naceu en A Coruña en 1910
Peón da construcción
Formou parte das milicias populares das “Juventudes Socialistas Unificadas”, xunto aos irmáns da lexía, que participaron nas vixiancias nocturnas, co Comité de Defensa da República, no Goberno Civil de A Coruña, ata a rendición no día 20.

Durante o día participaban nas barricadas levantadas polos defensores da República nas rúas coruñesas.

Xulgado na Coruña por rebelión militar co resultado de sentenza a pena de morte. Executado na Coruña o 29 de Xullo de 1936, xunto aos irmáns da lexía, France e Bebel García.

LAMELA GARCÍA , L. : Estampas de Injusticia. La guerra civil del 36 en A Coruña y los documentos originados en la represión. Edicións do Castro. 2005.

“Non eramos alemáns”

23 Febreiro 201710 Marzo 2026 ~ memoriadocarcerecoruna ~ 1 comentario

IMG_20160220_120955 si.jpg

Un grupo de cataláns chegan dese Alemania deportados pola GESTAPO: Jordi Tell, Jaume Gascon, Ricard Boadella, Miquel Albareda, Carlos Auernheimer e José Luís García Obregón. Era Abril do 37.

«Tocaban diana ás sete e levantabámonos realmente cara ás oito, e logo de beber un “tipo de café” saíamos ao patio, onde o primeiro dia xa sabían da nosa chegada e bautizáronnos os seis alemáns. Non fai falta dicir que nun patio onde todo o mundo odiaba o país de onde procediamos, porque facía a guerra xunto a Franco, fixéronos o baleiro, ata que un día Carlos Ponche (Ponte) Patiño achegóusenos máis que os outros e ó ver que non mordiamos rompeuse o xeo, e de súpeto todo o mundo xa nos era máis amigo».

GASCON RODÀ, Jaume. Memories d’un periodista català. Olot. Institut de Cultura de la Ciutat d’Olot, 2006

paseo polo cárcere

18 Febreiro 201718 Febreiro 2017 ~ memoriadocarcerecoruna ~ Deixar un comentario

No 2010 o cárcere abríuse para albergar a exposición de Isabel Coixet e John Berger

“No cárcere quitáronme o sangue” (literalmente)

12 Febreiro 201712 Febreiro 2017 ~ memoriadocarcerecoruna ~ Deixar un comentario

Conta Camilo de Dios as ruiñas condicións sanitarias

descarga

“Un día, apareceron dous médicos cun enfermo, vamos os médicos non traían o enfermo, traían entre cuatro, un home nunha camilla, un funcionario, sei que era funcionario porque o coñecín e traía uniforme, e déralle unha hemotisis estaba enfermo, un home totalmente amarillo, e a min puxéronme no alto da mesa, y a el puxérono no suelo, entonces, sacáronme sangre directamente do meu brazo pró del, que el estaba moi amarillo moi amarillo botando sangre pola boca. Non valeu de nada porque o funcionario morreu.

Non sabían o grupo sanguíneo pero me quitaron o sangue que lle pareceu ó médico oficial que se chamba doutor Bota e o médico preso era un tal Santiago Rilo, sacáronme un montón de sangre pró funcionario pasei uns días medio baldado pero bueno, tempo de estar deitado chegábame, a comidiña era algo mellor, e despois preguntei polo tal funcionario e chamábase, Manuel e era de Villalba.”

Entrevista feita no ano 1999 por Victor Santiadrián

Luciano Gómez, a mocedade pola cultura

5 Febreiro 201723 Abril 2021 ~ memoriadocarcerecoruna ~ 3 Comentarios

Loitaron tanto contra a Dictadura como amaron a cultura

O mundo político e cultural era un todo nos anos setenta nos Institutos da Coruña, Luciano e os compañeiros desde as Xuventudes Comunistas organizáronse para cambiar as cousas. Despois fóronos alonxando do seu soño. Luciano cóntanolo.

A mocedade

Nace en Finisterre, no ano 1956, o seu pai era guardia civil, viviron en diferentes lugares: Carballo, Moaña, Ferrol e chega á Coruña cando o neno Luciano ten trece anos, vivían no barrio da estación do tren e estuda no Instituto de Monelos, alí fai amistades entrañables: Pedro, Celsa, Juana e fundaron as Xuventudes Comunistas. Entrar nun partido significaba ler moito, formarse políticamente e desenvolver unha actividade cultural importante. Líase e debatíase seguido. Estaban organizados en células de catro ou oito persoas, moitos non se coñecían, e incluso non debían saudarse pola rúa.Non se debe olvidar que nos anos setenta ainda España estaba nunha dictadura.
Nos centros educativos había regularmente asambleas, a mocedade acudía pola necesidade que había de organizarse e cambiar o que había. Os sábados reuníanse para proxectar películas e alí estaban eles, e María Antonia, Manolo, María… O mundo era para eles un entorno a iluminar….

Represalias

Foron botados do Instituto: Juan e Luciano foron ó Masculino, Celsa a Zalaeta, Juana ó Instituto Femenino, para dispersalos.
E chegaron as detencións, “A primeira foi no 73 despois da morte de Carrero Blanco, estabamos o grupo de amigos de paseo, folgando, como fai a xente de dazaseis anos. Chegou a policía a Riazor e empezar a levar xente. A min fóronme buscar á casa”
E quedou o medo, “sempre pensando que me siguen, que me van coller”.
A seguinte foi no 75, “íamos a unha reunión a Pastoriza. Xa non se fixo, chegou de novo a policía e empezaron a perseguirnos , pistola en man, polo monte adiante” e volvéronos coller, ali o detiveron con Juan e Silver. Alí tamén estaba Demetrio e Celsa, pero non podía velos nin falarlles. Na comisaria empezou a malleira; golpes no corpo, bofetadas na cara, e todo o día axionllado cos brazos en cruz: E veña preguntas e máis preguntas, e máis golpes.”
Nas reunións preparábanlles para as detencións, “sabíamos cómo presionaban e estabamos dalgún xeito condicionados para decir sempre que non. Non podíamos falar porque no so eran camaradas, senón que eran os nosos amigos.”
Fora detido co seu amigo. “Eu fora detido con Juan pero non pudimos vernos, estabamos en celdas separadas”
“Tiña moito medo, moito; sobre todo cando oía o ascensor, que significaban que me viñan buscar” Había varios axentes pero os que máis golpeaban era P e A. “Non golpeaban , se ensañaban”
Despois de dous días veu un fugón para levalos ó cárcere. Luciano abrazouse a Juan e empezaron a rir de contentos. Os conductores non entendían nada
– Por qué estades tan contentos se ides ó cárcere?
– Por iso
No cárcere non torturaban.

Cárcere

Alí chegaron un día de setembro. Foran separados dos demáis. Estaban na parte superior xunto ás escaleiras. Na hora de comer estaban cos outros presos políticos pero “non falábamos de nada, só era estar”.
As nais iban todos os días pero nunca lles deixaron velos. Estudiaban COU, o director do Instituto onde estudiaban, Miguez Tapia autorizou a lles facer os exames no cárcere e non perder curso.
Nunca souberon canto tempo ían estar, non houbo xuicio. Eran menores.

Todas estas irregularidades fixeron que se desatara unha campaña de protesta no exterior e os soltaran.

Seguir lendo →

Proxecto Cárcere propón converter a antiga prisión da Coruña nun espazo autoxestionado e de memoria”

31 Xaneiro 20177 Agosto 2018 ~ memoriadocarcerecoruna ~ Deixar un comentario

Este xoves o Concello organiza unha visita guiada ao cárcere, na que participarán integrantes de diferentes colectivos sociais e veciñais, comezando polo propio Proxecto Cárcere, a Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica e a Asociación de Veciños de Monte Alto. O mal estado no que se atopan algúns espazos do edificio impide que, de momento, se poida permitir o acceso libre á cidadanía. O Concello prevé que o edificio entre en uso “de forma gradual” ao longo deste ano 2017, comezando no final do primeiro trimestre habilitando os primeiros espazos, coma o patio ou as dependencias da entrada, que poderían acoller actividades culturais -proxeccións, representacións escénicas, exposicións- así coma acoller propostas da cidadanía.

No documento presentado por Proxecto Cárcere, a plataforma ofrécese como “facilitadora” dun “proceso participativo e negociacións entre institucións e cidadanía achegando os seus coñecementos, experiencia e filosofía” co obxectivo de “abrir un espazo de participación para as cidadás e cidadáns interesadas nun uso público e en comunidade do cárcere”, creando “modelos de xestión participativa onde as cidadás e cidadáns sean as e os protagonistas e que podan ser aplicados dentro e fora do cárcere”. A proposta pode resumirse na creación “dun centro sociocomunitario, da memoria e dos dereitos humanos, de xestión e participación cidadá onde se poidan desenvolver actividades sociais, culturais e artísticas e onde se respecte e recupera a memoria das vítimas e do edificio”.

Pide priorizar “proxectos e iniciativas que encontrasen dificultades en participar nos espazos convencionais por razóns económicas, por ser grupos ou persoas individuais nos inicios da súa actividade artística, social, deportiva ou aquelas actividades que teñan que ver coa memoria e a reparación do sufrimento das vítimas”. No documento aparecen propostas concretas, que xa foron presentadas por algún dos colectivos ou persoas integrantes da plataforma. Por exemplo, hortas urbanas, un Viveiro de Artistas, unha Oficina de estudo da cidade en man común ou unha Escola de Participación Cidadá con temáticas que poderían incluír a economía social, modelos alternativos de financiamento e xestión, oficios tradicionais, ecoloxía, mediación, feminismo, reciclaxe, consumo, bioconstrución, ou o software libre.

Un dos puntos centrais da proposta é a constitución dun Espazo da Memoria e Dereitos Humanos, sinalando o obxectivo de crear “un espazo permanente de reflexión e proxecto de futuro sobre os dereitos humanos utilizando a memoria histórica como base”. “Non se procura crear un museo estático e afastado da vida contemporánea senón que sea un ente vivo conectado coa actualidade social e política, como unha escola permanente e en continuo diálogo do pasado, presente e futuro coa memoria. Tomando como exemplos outros centros de Arxentina, Chile, Francia, Alemaña ou Bosnia”, destácase. Tamén sinala a posibilidade de utilizar un espazo no cárcere “como sede da futura Oficina Municipal de Atención ás Vítimas”.

No que respecta á xestión, saliéntase a necesidade (pero tamén a oportunidade) de deseñar un modelo novo de autoxestión nun marco de colaboración coas institucións, neste caso co Concello da Coruña. “Entendemos a autoxestión como a autonomía da cidadanía en determinar os contidos, a toma de decisións e a organización do cárcere”, destacan, engadindo que “a propia xestión do espazo é parte do proceso en que a teoría, a práctica, a experimentación e por tanto o erro son os piares da aprendizaxe colectiva e da particularidade e excepcionalidade desta proposta”. Propoñen que “unha vez establecidos os criterios de uso do espazo, a intervención do Concello no día a día do proxecto fose mínima para permitir que o grupo activo do Cárcere puidera desenvolver a súa actividade con tranquilidade, eficacia e autonomía”.

Salientan a necesidade (pero tamén a oportunidade) de deseñar un modelo novo de autoxestión nun marco de colaboración coas institucións

En canto ao proceso de rehabilitación, Proxecto Cárcere propón que sexa “participativo, aberto e adaptable, de baixo custo”, que siga “principios de sustentabilidade”, respecte a estrutura orixinal do inmoble e manteña un “compromiso coa economía local e social”.

Seguir lendo →

“La antigua cárcel de A Coruña reabre sus puertas para homenajear a las víctimas de la represión”

31 Xaneiro 201731 Xaneiro 2017 ~ memoriadocarcerecoruna ~ Deixar un comentario

“ Momento en que Celsa Díaz abre la puerta de la cárcel

Momento en que Celsa Díaz abre la puerta de la cárcel

Artigo de Marcos Pérez Pena para el Diario.es

“30 años después de su cierre como cárcel y 6 años después del breve período (2010-11) en el que acogió varios actos culturales y exposiciones, la ciudadanía de A Coruña pudo volver a entrar este jueves en la antigua prisión provincial. Lo hizo a través de Celsa Díaz, que entre 1973 y 1974 (con solo 18 años) estuvo tres meses encarcelada tras una protesta contra la selectividad. Ella fue la encargada de abrir la puerta, dando paso a integrantes de colectivos sociales y periodistas, que participaron en una visita organizada por el Ayuntamiento.

En los próximos tres meses el espacio (cedido por el Ministerio de Interior por dos años mientras se resuelve definitivamente el litigio abierto con la ciudad sobre su titularidad) será objeto de trabajos de acondicionamiento y reparación para asegurar la protección de su estructura, con el objetivo de que en primavera pueda comenzar a acoger actividades. Su modelo de gestión y sus usos aún deben ser definidos en un proceso participativo con entidades sociales y culturales que tomará como base “el trabajo desarrollado en los últimos años por el Proxecto Cárcere“, destacó el alcalde Xulio Ferreiro. Este mismo martes este colectivo, que llevaba seis años reivindicando la cesión del inmueble a la ciudad y su apertura como centro sociocultural y espacio de memoria, le entregó al Gobierno local su propuesta de usos para el edificio, que -defiende- debe tener un funcionamiento autogestionado.

La tarea más urgente, sin embargo, es esa labor de rehabilitación (que cuenta con 300 mil euros aportados a partes iguales por Ayuntamiento y Ministerio), que comenzarán por la “reparación de la cubierta de todo el complejo, para después habilitar y hacer accesible la zona de acceso y el vestíbulo, así como el patio anexo, con lo que habría posibilidades ya en esta primera fase de poder realizar actividades, tanto en una zona exterior como interior”, explicó el concejal de Regeneración Urbana, Xiao Varela. Será en ese momento cuando se permita el acceso libre al público.

Espacio de memoria

La antigua cárcel de A Coruña es, sobre todo, un espacio de memoria, de memorias. Inaugurada en 1927, desde 1936 fue usada para recluir a cientos de víctimas de la represión franquista, tanto en la guerra como en la postguerra como en las cuatro décadas siguientes de dictadura. “Corporaciones municipales enteras, dirigentes obreros, intelectuales, maestros, anarquistas, comunistas, socialistas, republicanos, guerrilleros… Los muros de la prisión provincial de esta ciudad fueron testigo de nuestra terrible historia”, destacan la Asociación para la Recuperación de la Memoria Histórica y el Proxecto Cárcere. “Queremos que se conozca lo sucedido, reflexionar sobre esos terribles años y también que se libere, de alguna manera, el sufrimiento que hubo detrás de estos barrotes”, señalan.

Seguir lendo →

Celsa Díaz Cabanela, o idealismo!

27 Xaneiro 20179 Xullo 2021 ~ memoriadocarcerecoruna ~ 1 comentario

Menor e idealista, tamén estivo no cárcere.

Celsa foi expedientada, detida e encarcerada en dúas ocasións, nos anos 1974 e 1975. Tiña 16 anos.

Estudante de bacharelato

Celsa era alumna do Instituto de Monelos. Tiña 15 anos e estudaba quinto de Bacharelato e organizaban actividades culturais: teatro, concertos de música…. Era a maneira de concienciar ós compañeiros. Tamén promovían protestas. Un día de 1972 chegoulle a noticia de que fora expedientada. Era, polo visto, subversiva e foi expulsada do instituto. Xunto a ela tamén tiveron que marchar Luciano e Pedro, que se matricularon no Instituto Masculino, Juana que pasou ao Instituto Femenino e ela mesma Celsa, que tivo que matricularse no instituto de Zalaeta. Eran membros das Xuventudes Comunistas. Por todas partes había células para realizar traballos de concienciación: nos centros educativos, nas fábricas, nas asociacións de veciños ou nas agrupacións culturais.
No Instituto de Zalaeta non tivo a colaboración do profesorado que tivera en Monelos. O alumnado que estaba interesado en organizar actividades tiña que buscar lugares fóra do centro escolar. Nos locais da parroquia era onde podían xuntarse.

Neses meses Celsa foi detida máis de sete veces e a dinámica sempre era a mesma: era arrestada pola policía e unha vez levada á comisaría era incomunicada 72 horas, que era o máximo permitido pola ley. A comisaría da Coruña estaba onde está hoxe, xunto os xardíns de Méndez Núñez. O calabozo era un lugar desanxelado e inhóspito onde o terror aumentaba polo silencio e a incomunicación. A manta era húmida e facía moito frío. Celsa recorda ese frio e o picor do áspero cobertor. A comida era unha especie de caldo que viña nun balde e que ela recorda non habelo podido comer nunca. E a escuridade.

Seguir lendo →