Antonio González Doldán, de familia represaliada

De novo o investigador Luís Lamela nos achega á vida dos republicanos coruñeses

“Nació en el Castro de Elviña (A Coruña) sobre el año 1885. Se casó con Carmen López Corgo y residió en San Roque de Afuera primero, en la calle del Orzán, 108-2º y en la de La Torre, 136. Tuvieron cinco hijos: uno de ellos diputado nacional Emilio González López

Trabajó de marinero, botero, tipógrafo, librero, carpintero, empleado de Aduanas y de la compañía Trasatlántica. Fue también presidente del Ateneo Obrero coruñés y estuvo afiliado a la entidad de Estudios Sociales “Germinal”. Librepensador, anticlerical y gran lector.

En los últimos tiempos de la Segunda República logró el puesto de trabajo de conserje del Servicio Antituberculoso, en la Inspección Provincial de Sanidad y en octubre de 1933 desempeñaba la presidencia, en el Distrito tercero, de A Coruña, del Partido Republicano Gallego.

Seguir lendo

Rafael Pillado Lista: a loita permanente

Rafael Pillado Lista, nacido no 1942 en San Cibrao, Cervo.
Na súa persoa vense representados milleiros de homes e mulleres que coma el, sufriron xa de nenos as consecuencias dun réxime fascista e cruel.

A ausencia constante do pai, preso no cárcere franquista acusado de apoiar á guerrilla, a nai tentando gañar algún diñeiro para asegurar a súa alimentación, a miseria da xente nos duros anos de posguerra, van marcar a Rafael para o resto da súa vida.


Con 15 anos comeza a traballar na empresa de construcción naval Bazán, en Ferrol; empresa onde traballa ata a xubilación e onde se vai converter nun líder sindical comprometido e loitador, negociador dos distintos convenios laboráis, o que acarréaralle moitos problemas, tanto na empresa, como coa policía, que o detén en moitas ocasións.


Membro das Xuventudes Comunistas, con 22 anos viaxa á República Democrática de Alemania para asistir a un curso político, do que ven reforzado política e organizativamente e cun coñecemento máis real da militancia no partido. Non será a única viaxe ao estranxeiro para asistir a reunións do partido comunista.


Participa no Congreso Constituinte do PCG e na fundación de Comisións Obreiras. Partícipe da toma de conciencia da forza do colectivo obreiro, alenta á folga a traballadores fartos coma el, de salarios miserables, xornadas demoledoras, ausencia de seguridade laboral e de dereitos básicos en xeral; empresas como Peninsular Maderera, Pysbe, Megasa,… Teñen en Rafael un apoio incondicional.


A década dos 60 son, pois, anos de mobilizacións, protestas, negociacións, viaxes , despidos, edicións clandestinas de periódicos e documentos…. Anos de moito esforzo.


Testemuña de primeira liña do fatídico 10 de marzo de 1972, onde deixaron a vida Daniel Niebla e Amador Rey por disparos da policía; foi detido e enviado o cárcere de A Coruña, onde comparte espazo con compañeiros como Vicente Alvarez Areces, Rafael Bárez, Xosé Torregrosa, Manuel Amor, Xosé María Riobó, Xulio Aneiros, Xosé Cabado Martínez, Anxel Porto Feal, Anxo Cortizas, Paco Rodríguez, Pedro Bonome e Bernardo Bastida, entre outros.


O xogo, a aprendizaxe de diferentes disciplinas, a lectura, a conversa cós compañeiros, mesmo o estudo de Graduado Social, enchen o tempo de cadea na Coruña. Corre o ano 1972.


Nos últimos anos da ditadura, cando as miradas internacionais estaban a seguir o proceso de Burgos, o estado policial franquista asesta un duro golpe ao movemento obreiro español detendo aos seus principais representantes, entre eles, Rafael. Procesado no “Xuízo 1001” xulgado polo TOP (Tribunal de Orde Pública), trasládano a Carabanchel onde comparte espazo cós líderes máis destacados de Comisións Obreiras, Marcelino Camacho, Nicolas Sartorius, Juan Muñiz Zapico, Eduardo Saborido,… cos que lle une unha profunda convivencia e relación persoal, ademáis dun intenso debate político.

Fóra da cadea, ETA fai saltar polos aires ao vicepresidente do goberno, sen dúbida, este feito influe nas elevadas condenas impostas, sete anos que non cumple enteiros pola morte de Franco e o posterior indulto, en febreiro de 1976, pero que caen sobre él como unha maza.


En liberdade e en democracia, Rafael Pillado segue a loitar. Cofundador da Asociación Fuco Buxán, segue a defender os intereses dos cidadáns e cidadás, como mostra a súa oposición á gasera na ría de Ferrol.

É considerado unha das persoas con maior respaldo no movemento obreiro ferrolán. Toda unha vida marcada por un intenso traballo político e sindical, unha vida clandestina, chea de dificultades, pero digna, en defensa sen concesións das súas conviccións, nun clima de descontento xeneralizado, nunha dura situación económica e social.

Cristina González Novoa


Pillado, Rafael. O latexo da vida e da conciencia. Ferrol, Fuco Buxán, 2012
Barrera, Enrique, Pillado, Rafael, Torregrosa, José. El juicio de los 23: el último gran proceso del TOP. Ferrol, Embora, 2006

Manuela Balbina Válcárcel Luaces, “Mela la Carbonera”

“Manuela Balbina Válcárcel Luaces, Mela la Carbonera, a única nena de seis irmáns, era traballadora dende os 11 anos. Filla dun histórico anarquista portuario, a morte do seu pai marcouna indeleble. O rastro acráta da súa educación sempre se amosou. En maio de 2001 apareceu nestas páxinas un informe sobre as traballadoras do carbón, as que cargaban os barcos en longas colas, con bolsas de 30 quilogramos de carbón na cabeza. “Traballei coma un home”, comentou, coa dignidade de quen se gaña a vida coas mans. Mesturou a conversa con versos populares. Este foi un: “Aínda que pobre / non baixo a ningunha fonte a beber / quero claro e ordinario / se non morro de sede”.

A súa celebridade ven do 10 de marzo de 1972 cando, subida a un camión na praza de España de Ferrol , xa cos mortos en As Pías, arengou ás masas para seguir adiante. Despois dirixiu a liña de piquetes que pechaba os mercados da cidade. Naceu o mito. “Que ía facer se dispararan contra os traballadores?”

O seu compañeiro, Rogelio, era traballador de Bazán e foi condeado no Proceso do 23, do famoso Tribunal de Orden Público (TOP).

Á idade de 52 anos ingresou en prisión, ali compartíu condea con Fina Varela e Sari Alabau- No cárcere rematou de aprender a ler axudada por outros presos políticos. A súa loita estivo ligada ao nacemento de CC.OO. e a un anarco-comunismo ideolóxico herdado de pai e nai.

Rematou a súa vida activa como peixeira no mercado das Casas Baratas. A morte dun fillo puxo unha triste expresión naquel rostro feliz cos seus ollos agudos e intelixentes. Mela nunca máis foi a mesma. Finou non ano 2013.”

https://www.lavozdegalicia.es/noticia/ferrol/2003/01/20/adios-mela-carbonera/0003_1437289.htm

Pedro Morlán: Ascenso e derrota no país da Transición

pedro morlan (4)

Con menos de 20 anos xa fora golpeado, apresado e encarcerado na Coruña dos setenta. Moito sufrimento seguido que pasou factura ao rapaz do instituto de Monelos ( A Coruña) que era poeta e que cría na cultura. El cóntanolo:

A entrada na política

Naceu no 1957  en Oleiros (A Coruña). Incorporouse  ás Xuventudes Comunistas no momento en que o PC impón unha línea de masas para facer accesible o partido a moita xente. Era o ano 1971 e entra oficialmente con Era o ano 1971 e entra oficialmente con Luciano, Juana, Celsa, Abad ,  os seus compañeiros de clase.

Entrar nas Xuventudes  abriunos un montón de campos; liamos moitos libros políticos -ainda que era material prohibido-  de Ruedo ibérico, das editoriais de Buenos Aires… Pero tamén moitos textos poéticos de Miguel Hernández, Neruda, Cernuda, Lorca”, recorda. “Eu entrei no partido por Miguel Hernández porque para min era un exemplo en todo”, asegura. Había un batiburrillo entre política e literatura: “A min o que me emocionaba era a poesía. Facíamos tamén moitos actos culturales no instituto”. 

Seguir lendo

Victor López Rodriguez, preso por axudar a un falecido

Víctor López Rodríguez naceu o 1 de marzo de 1910 en Lugo  era chófer  da Xefatura de Obras Públicas da de Lugo. En agosto de 1945, Víctor depositou nunha estrada ás aforas da cidade de Lugo o cadáver dun guerrilleiro que finara de morte natural escondido nunha casa particular, tratando de impedir represalias contra os donos da vivenda.

Segundo a peza separada número 9 da causa 75-46 Víctor tiña relación con Emilio Golás Rodríguez “O Villas”, e Pepe Vicente polo que se puxeran en contacto con el para que no coche oficial do que el era chófer recollese o corpo sen vida do “Picadillo” José Manuel B….za .

O 6 de febreiro de 1948  é condenado por rebelión militar xunto con  José Santiago Temprano “Henares”, da Coruña; Maximino Rodríguez Pérez “Maxi”, de Paradela ( Lugo) e  Manuel Rábade Rodríguez de O Pino (Cospeito) Lugo. Acusáronos de ter contacto co Partido Comunista e con partidas de guerrilleiros.

En Julio de 1947, Víctor López Rodríguez entra no cárcere de Lugo , incomunicado,  e pasa un mes antes de ser conducido á Prisión Provincial de A Coruña na que permanece dende agosto de 1947  ata abril  de 1948, no que  enfermo de bronquitis,  foi transladado ó penal de Burgos  onde permanece ata xaneiro do 1949.

Ata o 5 de maio de 1955 non é readmitido no seu posto de traballo como chófer na Xefatura de Obras Públicas de Lugo , tendo pasado 8 anos dende que se entregou e foi preso, sen poder percibir  salario nin  beneficios relacionados co seu posto de traballo.

Víctor López Rodríguez finou o 25 de decembro de 1979.

José Taboada Crespo. Do cárcere ó mundo da ficción

De familia republicana. O seu pai Luis Taboada Montoto, nacido en Quiroga  (Lugo) queda viudo de María Crespo Neira pola gripe de 1918;  foi vivir a Coruña, alí foi elexido concelleiro republicano por Esquerda Republicana no Concello da Coruña, destinado como  inxenieiro de ferrocarriles a  Pamplona foi perseguido e encarcelado.

O seu tío Inocencio do Partido Republicano galego  foi asasiñado extraxudicialmente en Vigo o 13 de setembro de 1936 xunto con outros nove homes entre os que estaban os socialistas  Eugenio Arbones Castellanzuelo, Luis Bilbatúa Zubledía e o membro de Unión Republicana Segundo Echegaray García.

Jose Taboada Crespo nacera en 1917  e estaba afiliado ás Juventudes Socialistas.

Foi,  como tantos, preso  no cárcere da Coruña, na cela número 1 con outros sete reclusos. Foron longos  nove  meses.

Cuando tiñan lugar as sacas “armábanse” coas patas da mesa, armas que no foi necesario utilizar. Pasado o tempo sempre pensaban que ía haber un “canje” de prisioneros, que nunca tivo lugar. De noite lembraba  os terribles sons dos tiros dos que fusilaban no campo da rata.

Seguir lendo

Fernando Miramontes: Unha vida de militancia sindical e política

Naceu na Coruña en 1935, no barrio de San Pedro de Visma, dende os 10 anos a vida marchou vivir ó Ferrol onde traballou dende os 14 anos como escaiolista.

Foi un loitador    antifranquista dende os ámbitos sindical e político. Foi detido nove veces e sufriu toda a dureza da represión franquista. Estivo preso no carcere da Coruña 5 veces e a raíz dos sucesos de Ferrol de 1972 foi torturado salvaxemente pola policía “ata as portas da morte”.

“….a súa sensibilidade ante a inxustiza e os duros acontecementos da súa infancia o marcaron, acubillado sempre a carón das xentes máis humildes e solidarias, que formaban una esquerda aínda desestruturada, morna e clandestina. Todos estes feitos condicionaron a súa vida, en loita permanente pola igualdade social e a liberdade”. como se relata no libro “Biografías obreiras de Ferrol”

Seguir lendo

Emilio Alba Lamas. Enfermo e preso

Empleado do Concello da Coruña,  fundador do Club Deportivo, tesorero do Club Náutico da Sala Calvet e socio do Casino Republicano. Afiliado á  masonería e dirixente de  Unión Republicana. Procesado, encarcelado e enfermo, non chegou a vivir a libertade.

“Emilio Alba Lamas nació en A Coruña el 19 de diciembre de 1886, hijo de Enrique Alba y de Clara Lamas Sanz. En septiembre de 1899 estudiaba en la Escuela Superior de Comercio, y se casó después con Dolores Salazar Ramos, con la que tuvo dos hijos. No obstante, Clara falleció el 11 de abril de 1913 y posteriormente, en enero de 1922 se caso de nuevo en Lugo con la maestra nacional, Fe Lago Barja, con la que tuvo cuatro hijos más.

Emilio Alba fue empleado del Ayuntamiento de A Coruña, jefe de Negociado, oficial encargado de la sección de Hacienda, y presidente y vice presidente de la Asociación profesional de Empleados Municipales. También fue fundador del Club Deportivo, tesorero del Club Náutico de la Sala Calvet y socio del Casino Republicano. También estuvo afiliado a la masonería y militó en el partido Unión Republicana, del que fue uno de sus dirigentes a nivel local.

Seguir lendo

José Carril Rodriguez “Cadeiro”. O home que camiñaba.

José Carril Rodríguez  “Cadeiro” (1902-1997)

Conta Gloria Carril, muller lonxeva e dunha actividade febril, que o seu pai perdonou mais nunca esquecíu a quen lle fixo pasar parte da súa madureza no cárcere.

Corría o ano 1931 e José do Cadeiro formaba parte da corporación municipal do Concello de Malpica. Pertencía á Izquierda Republicana e  ademais era membro do sindicato socialista da UXT.

Conta a súa filla que José  se opuxo  a que outros membros do Pleno pertencentes a certa familia pudiente da localidade, cunha manobra ilícita, se apropiasen terras públicas para o seu patrimonio particular. Esto traeríalle severas consecuencias ao republicano cando, no transcursoda Guerra Civil, os nacionais tomaron Galicia.

Declarado “rojo” e subversivo, foi posto diante dun Consello de Guerra celebrado no Cuartel de Infantería Zamora da Coruña e polo que lle caeron 15 anos de presidido no cárcere da cidade herculina. O delito: Auxilio á rebelión. Corría o ano 1937. Alí atopouse con outros conveciños malpicáns como Luis Rodríguez Villar “Rogita”, anos máis tarde, deportado en Mauthausen.

Conta esta señora de memoria prodixiosa que, sendo unha nena de apenas 5 anos, acompañaba un día si e outro non á súa nai, de nome Gloria Pombo, ao penal da Coruña para levarlle ao pai comida, tabaco e conversa. Mentres os proxenitores departían mantendo as distancias e vixiados, ela xogaba á mariola no corredor do cárcere fronte á Torre de Hércules.

O enxeneiro de Portos de Malpica, Eduardo Vila Fano, axudado por un Informe ben favorable do cura párroco don Santiago Abuelo, lograron que en 1941 poidese saír excarcerado e librarse, moi probablemente, de ser fusilado. Talvez axudase que José exercera de sancristán no centro penitenciario…

Ao chegar a Malpica, José de Cadeiro púsoxe ao fronte do negocio familiar, unha taberna, ultramariños e mesmo fonda ubicado no “barrio castellano”, hoxe rúa José Antonio Pardines. Foron meses duros pois durante o ano seguinte da súa chegada, José sufríu de incontinencia.   Acostumado a durmir en colchonetas a rentes do chan no cárcere, tiña a friaxe aniñada no corpo.

Rematada a contenda civil, Cadeiro matiña boa relación con uns e con outros, mais seguía profesando ideas socialistas.

Por aquel negocio de bo xantar e moito viño vido de terras de Castela, pasaban os “cerillitas” da vila. O farmacéutico, veterinario, médicos e mesmo Urbano Lugrís. O pintor vigués mantiña unha boa amizade co Secretario da Confraría de Pescadores, Fariña. Foi así que esta tropa de troula, alcumaseao negocio “A Checa”, órgao de intelixencia do rexime soviético.

Conta Gloria que o seu pai, malia das penalidades e a represión padecida, foi moi positivo e de bo talante.Detrás da barra, facía quilómetros co seu andar apurado, como indo sempre a algún sitio.

Deixou de alancar con 95 anos.

Héctor Pose

Carmen Balboa unha historia de solidariedade

“Un importante personaje de apoyo a la guerrilla antifranquista fue Carmen Balboa López nacida en Malpica sobre el año 1915 y fallecida en 1999 en A Coruña. Carmen fue maestra Nacional y vecina de Santiago de Compostela, hermana menor de Benjamín Balboa, quien, el 17 de julio de 1936, consiguió desde su puesto de telegrafista de la Armada española que el grueso de la flota española quedase bajo la fidelidad republicana en los primeros días de la guerra civil. Otro hermano, José, fue fusilado por lo franquistas en Cartagena, el 29 de mayo de 1.939.

Carmen Balboa conoció a Manuel Ponte Pedreira en 1945 a raíz de ser detenido su hermano Jesús Balboa por la Guardia Civil. En esa ocasión Carmen se desplazó a Ordes a pedir una recomendación para mediar por su hermano, dándole Ponte Pedreira la recomendación para el teniente coronel Santoda, de la Caja de Reclutas de Santiago. Cuando quedó Jesús en libertad condicional, y ante el temor a ser nuevamente detenido, escapó al monte. Y, a partir de ahí y por ayudar a ese hermano, se convirtió Carmen en un importante apoyo a la organización del Llano comunista durante un tiempo en Santiago, creando con Isabel Ríos una extensa red de enlaces para ayudar a los hombres del monte y de la guerrilla antifranquista.

Seguir lendo