Francisco Ballón Pequeño, dos Estados Unidos á Coruña pola loita social

Francisco Ballón Pequeño, nado en Fisterra en 1899 e finado na Coruña o 9 de agosto de 1936, foi un sindicalista e político galego.

Retornado da emigración dos Estados Unidos de América, asentouse na Coruña. Socio do Centro de Estudios Sociales Germinal. Foi cadro da Sección de Peóns do Sindicato Único do Ramo da Construción da CNT e despois da Sección de Redeiros do Sindicato da Industria Pesqueira da CNT. En 1936 formaba parte do grupo anarquista Los Iconoclastas e exercía como secretario da Federación Local de Grupos Anarquistas da Coruña (FAI).

Seguir lendo

José Caridad Mateo, a arquitectura galega exiliada

Esta imaxe ten o atributo alt baleiro; o se nome de arquivo é jose-caridad-mateo.jpg

Un dos grandes arquitectos de Galicia. Nacido en 1906  e formado en Madrid e en Barcelona, onde se titulou en 1931, foi un dos  iniciadores do movemento racionalista.

Traballou durante seis anos en Galicia onde  realiza entres outros a xoiería Malde en Santiago en Compostela (destruida) e a Casa Sendón e a Casa Morán na Coruña.

O seu traballo e a súa vida foi truncada co golpe de Estado de 1936. O seu pai gobernador civil da Coruña foi asasiñado e él e os irmáns foron represaliados. Membro do partido galeguista, foi preso no penal de Coruña onde seguiu traballando en obras como a casa Caramés de Perillo e outros proxectos.

Fuxíu cos seus irmáns nunha motora a Francia e despois incorporouse  ó frente republicano en Zaragoza, onde seguíu coa súa profesión. Despois do exilio en Francia en Gurs e Argelès pudo marchar no buque Sinaia a México.

No país centroamericano fundou unha empresa de construcción en colaboración con  arquitectos como Ramonell, Candela o Santacilia. Sempre tivo  preocupacións progresistas  e defendeu en varias publicacions, como  Vieiros, aa necesidade dunha planificación   humanista da sociedade e o  equilibrio do mercado. Integrouse na  loxia masónica “Exilio”.  Alí sigue sendo considerado una autoridade no mundo da arquitectura.

Faleceu en cidade de México en 1996

Eduardo González-Moro y Cervigón

“Eduardo González-Moro y Cervigón nació en A Coruña en 1894. En junio de 1904 estudiaba en el Colegio General y Técnico y consiguió la graduación de bachillerato en el verano de 1908. Pasó después a estudiar Medicina en la Universidad de Santiago y en 1913 le concedieron prórroga de un año para ingresar en filas, y poder seguir los estudios y terminarlos.

Eduardo estuvo casado con Dolores Pujalte Díaz y residieron en los Castros, 18, y tuvieron dos hijos. Fue socio del Casino Republicano y vocal de la “Asociación Regional de Padres de Familia para la defensa de la enseñanza laica”. En marzo de 1931 se presentó como candidato a las elecciones municipales por la Federación Republicana Gallega, por el séptimo Distrito. Obtuvo acta. En marzo de 1932 fue elegido vocal de la junta directiva de la ORGA coruñesa y en septiembre siguiente designado miembro de la Junta Provincial de Beneficencia. En octubre de 1932 fue designado octavo teniente alcalde y presidente de la Comisión de Instrucción Pública. En mayo de 1934 ejercía de presidente de la comisión de Cementerios, pero pronto fue suspendido por el nuevo gobierno central, el del Bienio Negro, junto con otros compañeros republicanos de la corporación herculina.

Seguir lendo

Luís González López “Ferreiro”, un heroe da resistencia antifranquista

Nado en 1939, ten unha metamorfose dende un neno inocente e moi relixioso, ata un home, loitador, militante comunista e responsable do aparello de propaganda en Galicia, que sufrirá nas súas carnes as máis salvaxes torturas antes de ir a prisión polas súas ideas.

Infancia

Luis González Lopez naceu o 2 de agosto de 1939, tres meses despóis do último parte da Guerra Civil en Salgueiros,na parroquia de Salgueiros de Vila de Cruces, no seo dunha familia de labregos, sendo o septimo fillo de oito irmáns. No 1945 trasládase a Sesto (Concello da Estrada) onde o seu pai adquirira a casa de Ballesteros, según o propio Ferreiro, neses momentos “vivian na inopia de que todo estaba normal, pero o mundo movíase e acaba de ser a II Guerra Mundial”

Marcha a Vila de Cruces cuns tíos que tiñan “unha concepción relixiosa moi forte” e el defínese neses primeiros anos como unha persona moi crente, participando activamente nas actividades da igrexa e “tocando as campás con moita paixón”.

Alí é onde empeza a ver as primeiras desigualdades de clase, xa que os “amos”, que explotaban a moitos dos feligreses, contaban cos seus propios asentos na igrexa, mentres que os “caseiros” estaban de rodillas na pedra fría.

¿Como pode permitir a igrexa que ten que axudar os pobres que sucedan estes privilexios? preguntábase.

Os 15 anos, como todos os rapaces da aldea, marcha da casa e comenzará a traballar como canteiro recorrendo durante 6 meses pobos de toda Galicia e León. “Era unha inxustiza, por que había que ir a escola a aprender, pero os mandamases daquela época non o entendían así”

Co aforrado durante ese tempo, volve coa familia, e ao poco tiempo múdanse a Cambre, pero non estara moito tempo: con 17 anos toma a decisión de emigrar a Francia.

Seguir lendo

Xosé María Freire detido por sindicalista

“Xosé María Freire (Ferrol, 1953) traballador de compañías auxiliares e de ASTANO. Iniciou a súa andadura social desde Cáritas, traballando para os máis desfavorecidos. Foi detido, sen maiores consecuencias, a raíz de do Dez de Marzo por un comunicado desde Cáritas en solidaridade cos represaliados. Militante de USO – Sindicato integrado entón en CCOO – volveu ser detido en 1974, polas folgas de ASTANO, torturado en Comisaría, posto en liberdade polo xuiz e ingresado simultáneamente, pola policía, na Prisión Provincial de A Coruña ao non pagar a multa de 250.000 pesetas. Continuóu en prisión preventiva durante un ano ata ser absolto polo Tribunal de Orde Público.

Fixo a mili, polos seus antecedentes, no Sahara Español, onde estaba estreitamente vixiado.

Seguir lendo

Jesús Arangüena Arangüena, detido por ser “afecto” ao gobernador

Tomamos do investigador Luís Lamela a biografía deste republicano.

“Jesús Arangüena Arangüena estudiaba en junio de 1919 el segundo curso en el Instituto de Burgos. Después estudió Medicina y prestó servicios como médico hasta 1930 en la Casa de Salud de Valdecilla, dependiente de la Diputación provincial. En julio de 1931, y por virtud de oposición, Jesús fue nombrado médico clínico de los servicios de Profilaxis pública de A Coruña, médico Jefe Sección de Venereología y Lepra, de la Inspección Provincial de Sanidad. Y en abril de 1933 inauguró una consulta pública y gratuita para el tratamiento de enfermedades venéreas, junto con el prácticamente Ricardo García Lago. En febrero de 1935 se casó con María del Pilar Berea Ucha.

Militante de Izquierda Republicana y representante de los candidatos del Frente Popular para fiscalizar en la provincia de A Coruña el proceso electoral de febrero de 1936, los militares sublevados le acusaron en agosto de 1936 de ser muy afecto al último gobernador civil de la República. Por ese motivo fue encarcelado durante los primeros meses de la sublevación de Francisco Franco, además de depurarlo de su trabajo. No obstante, en septiembre de 1936 aparece entre los donantes para la defensa de la Patria con 18,25 pesetas, en tanto que en agosto de 1937 le ratificaron la suspensión de empleo y sueldo del Instituto Provincial de Higiene, visitando en esos días, concretamente el 7 de agosto de 1937, el despacho del Gobernador civil González Vallés para protestar por aquella decisión. El informe emitido por la policía para su depuración dice que Arangüena estuvo:“Afiliado a Izquierda Republicana, en sus conversaciones siempre se manifestó como afectísimo del Frente Popular y fue uno de los afiliados a Izquierda, que unos días antes de estallar el Glorioso Movimiento, se pusieron incondicionalmente a disposición del último Gobernador del Frente Popular, como incondicional para defender la situación de izquierdas, según datos que obran en esta Dependencia”.

Seguir lendo

Manuel Ramiro Lorenzo, fusilado con vinte anos escasos

Era fillo de María Lorenzo Martínez , lavandeira e Pedro Ramiro Souto, xardineiro en casa de boa posición.

Cando casaran os pais, foron vivir a unha casa en Río da Cova, en Rutis ( Vilaboa) e alí tiveron mais fillos, Teresa,  Juan,  Carmen e Pedro.

María era moi querida, ía á Coruña recoller roupa para lavar e clarexar, para a xastreria Iglesias e para moitas familias da Coruña . Pedro traballaba nas fincas e xardíns da xente da contorna.

Pero chegou o golpe de Estado e acabouse todo.

Manuel Ramiro Lorenzo foi detido o 6 de agosto 1936 xunto con Manuel Moreno Pose, Federico Rodriguez Ponte, Jesús Varela Manteiga e Pastor Dopazo Varela.

Foron levados ó cárcere.

Seguir lendo

Esther Casares Quiroga, presa no cárcere da Coruña por nada  

Naceu  o 10 de xullo de 1909 en Madrid e era filla de Santiago Casares Quiroga líder político republicano, concelleiro do concello da Coruña, ministro e presidente do Consello de Ministros da II República.

A nena Esther  vivíu  a súa infancia e adolescencia na casa familiar da rúa Panadeiras.  ( Hoxe casa museo de Santiago Casares Quiroga

Estudiou en París e voltou á Coruña cando o segundo matrimonio do seu pai en con Gloria Pérez Corrales en 1920, pouco tempo despois neceu a súa irmá María Casares.  

Santiago Casares Quiroga fui  nomeado ministro de Mariña,  transládase  coa familia a Madrid.

Sempre acudían no vran á casa de “Villa Galicia” en Montrove (Oleiros)

Esther Casares casa no,  mosterio dos Xerónimos de Madrid, o 3 de julio de 1931, con Enrique Varela Castro, capitán de cabaleiría co que tivo unha filla, María Esther.

Despois do golpe de estado, cando empezan as persecucións. O 2 de setembro de 1936  mentras estaban en Bañobre (Miño)  de vacacións en casa dos Varela , foi detida;  O home pudo escapare exiliarse.

Deixou unha filla recén nacida.

Foi confinada no Hospital de Ferrol porque padecía tuberculose.

A continuación, a comenzos do 1938,   foi levada ó cárcere da Coruña.

Seguir lendo

Manuel de los Ríos Mosquera, de Abegondo, médico e filántropo. Fusilado en Ronda.

“Manuel de los Ríos Mosquera nació en Abegondo, partido judicial de Betanzos (La Coruña), el 10 de marzo de 1884. Hijo de Manuel de los Ríos y Antonia Mosquera Otero. Tuvo un hermano llamado Antonio –registrador de la propiedad de Pontevedra en 1936— y dos hermanas: Dolores y Emilia. En 1936 era viudo y sin hijos.

Fue fusilado en Ronda (Málaga) el 22 de agosto de 1938.

Procedía de una familia muy católica, circunstancia que debió influir en su ingreso en el Seminario. En julio de 1910, fue nombrado juez suplente municipal de Cerceda (La Coruña). En esa fecha ya había abandonado la formación eclesiástica y era estudiante de medicina.

Seguir lendo

Mercedes Núñez Targa: Unha vida entregada á loita

Biografía de Mercedes Núñez Targa en http://www.barceloninsdeportats.org

Nació en el seno de una familia burguesa en Barcelona el 16 de enero de 1911, en el número 5 de la calle Santa Ana, donde su padre, de Bergondo, tenía una joyería. Pronto destacó por su afán de independencia, cursando estudios administrativos y vinculándose a organizaciones culturales y deportivas. Ocupó la tesorería del “Club Femenino y de Deportes”, la primera entidad deportiva catalana, fundada en 1928, y compuesta exclusivamente por mujeres, también fue socia del Ateneo Enciclopédico Popular, desde 1934, y de Amigos del Sol. Uno de los hitos en su vida profesional fue su trabajo en el consulado de Chile en Barcelona hasta el mes de diciembre de 1936, llegando a ser secretaría de Pablo Neruda, cuando éste ejercía el cargo de cónsul.

En cuanto a su compromiso político, se afilió desde un principio a las Juventudes Socialistas Unificadas (JSU) y más adelante en el PSUC, donde mantuvo una activa militancia hasta el punto de que, al evacuarse Cataluña, a finales del mes de enero de 1939, la dirección del Partido Comunista le encomendó la reorganización del partido en La Coruña, donde se hospedó en una pensión, al tiempo que trabajaba en una agencia comercial.

El 10 de noviembre de 1939 fue detenida en la ciudad herculina y trasladada a la cárcel de mujeres de Betanzos, donde permaneció aislada en una celda hasta que fue llevada a la prisión provincial de La Coruña, desde donde, el 6 de marzo de 1940, fue trasladada a la cárcel de Ventas, en Madrid. El 25 de octubre de este año fue sometida al Consejo de Guerra sumarísimo (número 57634/1229, Causa 57.634 mil, legajo 4031) a las Salesas de Madrid, que concluyó con una condena de doce años y un día por “auxilio a la rebelión”.

Seguir lendo